دسترسی سریع
  بازدید : 1173
تاریخ انتشار : 1 دی
در پنلی تخصصی مورد بحث قرار گرفت؛
بحران آب؛ پیامدی از تغییر اقلیم
بحران آب؛ پیامدی از تغییر اقلیم
پنل تخصصی «بحران آب: چالشی جهانی ملی و استانی» با حضور کارشناسان حوزه آب روز چهارشنبه 28 آذرماه در دومین روز از هفته پژوهش برگزار شد. این پنل تخصصی از نظر حاضران، به عنوان پنل برتر هفته پژوهش سال 1397 انتخاب شد.
افزایش حداقل ۶/۰ تا ۹/۰ درجه ای دمای سطح زمین در ۱۰۰ سال گذشته
به گزارش دریافتی از دبیرخانه کانونهای تفکر، در ابتدای پنل دکتر علی‌اصغر سمسار یزدی، میرعامل شرکت مهندسین مشاور تمدن کاریزی (دبیر کانون تفکر آب) با تاکید بر تغییر اقلیم به عنوان یکی از دلایل بحران آب، ده شاخص بین المللی شامل افزایش دمای سطح زمین به اندازه ۰/۶ تا ۰/۹ بین سالهای ۱۹۰۶ تا ۲۰۰۶، افزایش دما روی سطح اقیانوسها (۷۰ درصد سطح زمین را اقیانوسها فراگرفته و افزایش دما تاثیر مهمی چون افزایش سیلابها را در بر خواهد داشت)، کاهش یخهای قطبی (بعضی از پژوهشگران معتقدند تا یک قرن دیگر یخهای قطبی به طور کامل از بین میروند)، ذوب شدن یخچالهای طبیعی (در حال حاضر، میزان آبی که از دست می دهند بیشتر از میزان برف دریافت شده است)، افزایش ارتفاع آب در دریاها (از سال ۱۸۷۰، سطح آب دریاها ۲۰ سانتی متر افزایش یافته است)، افزایش رطوبت (منجر به کار کرد بیشتر سیستم های خنک کننده و در نتیجه آلودگی بیشتر محیط زیست می شود)، افزایش گرمای داخل افیانوسها، افزایش دمای سطح آب دریاها، کاهش میزان برف در سطح زمین (منجر به کاهش انعکاس نورخورشید و گرمتر شدن هوا می شود) و افزایش دمای لایه تروپوسفر اتمسفر را از پیامدهای تغییرات آب و هوایی معرفی کرد.
به گفته وی، مجموع دستکاریهای بشر از سال ۱۷۵۰ همزمان با انقلاب صنعتی سبب شده که میزان دی اکسید کربن ۴۰ درصد افزایش یابد و تغییر اقلیم ایجاد شود.
دکتر سمسار یزدی به نقل از امیلی آتکین اقلیم شناس افزود: برای مدتها فکر می کردم که تمام تلاش ترامپ برای این است که میراث اوباما را بی تاثیر کند. بنابراین سعی می کرد تا اوضاع را به گونه ای به عقب سوق دهدکه گویا ضوابط مدرنی در مورد محیط زیست وضع نشده است ولی هم اکنون به این نتیجه رسیدم که او فراتر عمل می کند و تلاش دارد تا ضوابط زیست محیطی از زمان نیکسون را بی اثر کند.
 
خشکی و کم آبی، دو پیامد تغییر اقلیم در خاورمیانه
دکتر سید مجید میررکنی عضو هیأت علمی دانشگاه یزد (عضو کانون تفکر آب)، تغییر را اتفاق برگشت ناپذیر، اقلیم را الگوی غالب در یک منطقه خاص و جهانی را نوعی مقیاس در مطالعات اقلیم شناسی تعریف کرد.
وی تغییر اقلیم جهانی را به معنای دگرگونی اقلیم تمام کره زمین معرفی کرد و افزایش دما در حد ۰/۶ را به عنوان معیار تغییر اقلیم برشمرد.
دکتر میررکنی عوامل تغییر اقلیم را خورشید (بخش عمده اثر بر تغییر اقلیم) و انسان دانست و تعامل این دو عامل را سبب تمرکز گازهای گلخانه ای در لایه تروپوسفر عنوان کرد.
وی تصریح کرد: گازهای گلخانه ای نور خورشید را عبور می دهند و تابش زمین را جذب می کنند و با حبس انرژی، اثر گلخانه ای ایجاد می شود.
وی بیان کرد: در مقیاس محلی نمی توان تغییر اقلیم جهانی را لمس کرد، اما پیامدهای تغییر اقلیم جهانی قابل درک است که در تمام مناطق کره زمین یکسان نیستند.
وی در مورد پیامدهای تغییر اقلیم در خاورمیانه افزود: دو پیامد خشکی و کم آبی در خاورمیانه به وجود آمده که خشکی برگشت ناپذیر و رو به گسترش است و پدید آمدن صنعت قنات در طول تاریخ نیز گواه خشک بودن است.
وی با اشاره به تفاوت کم آبی و کمبود آب عنوان کرد: مشکل ما، کم آبی است و با اختلال در چرخه آب، حتی با وجود انتقال آب نیز به وسیله تبخیر آب، خروجی کمتر از ورودی آب خواهد شد.
دکتر میررکنی تصریح کرد: به جای مدیریت مصرف باید به دنبال تغییر الگوی مصرف باشیم. همچنین وی سازگاری و کاهش را دو توصیه جهانی برای مواجهه با تغییر اقلیم برشمرد و استراتژی ماندگاری یزد در شرایط فعلی را راهبرد تغییر در برابر تغییر معرفی کرد.
سازگاری، تنها راه حل مقابله با کم آبی
دکتر محمدحسین معماریان عضو هیأت علمی دانشگاه یزد (عضو کانون تفکر آب)، با اشاره به افزایش غیرمنطقی جمعیت و به دنبال آن افزایش صنایع و کشاورزی، تصریح کرد که تغییر اقلیم در سطح جهانی اتفاق افتاده است و پیامدهایش در سطح محلی قابل مشاهده است.
به گفته وی، در شرایط فعلی زمان و میزان بارش تغییر یافته است و اکثر بارشها در فصل بهار، با شدت زیاد و در مدت زمان کوتاهی اتفاق می افتد که در این شرایط امکان مدیریت و ذخیزه آب باران بسیار سخت است.
دکتر معماریان سازگاری را تنها راه حل فعلی در مقابل کم آبی دانست و عنوان کرد که آگاهی به منظور سازگاری و ارائه راهکارهایی در جهت اصلاح هوا و بهره مندی از آب ضروری است.
وی با تاکید بر عمل و عکس العمل در تغییرات اقلیم، توجه به میزان آب در آمایش سرزمین و مدیریت در ورودی و خروجی آب با توجه ویژه به نوع صنایع و نوع کشت در کشاورزی را لازم و ضروری قلمداد کرد.
روشهای نوین باروری ابرها
مهندس فرید گلکار مدیر مرکز ملی باروری ابرها (عضو کانون تفکر آب)، با اشاره به چالش برانگیز بودن تولید آب و اطلاعات ناقص عموم مردم در مورد باروری ابرها، عنوان کرد: طی چند دهه گذشته و با پیشرفت علم و فناوری، علاوه بر روش‌های کلاسیک باروری ابرها، روش‌های دیگری نیز جهت افزایش بارش ابداع شده که از مهمترین آنها می‌توان به برنامه‌هایی چون یونیزاسیون جو بالا (لایه یونوسفر)، گسیل یون جو پایین (تروپوسفر)، استفاده از انرژی صوت، کاربرد انرژی اورگون و استفاده از لیزرهای پرتوان در تولید میعان جوی اشاره کرد.
وی افزود: در فن آوری‌های نوظهور و مبتکرانه، بکارگیری اثرات فیزیکی امواج مکانیکی، الکترومغناطیسی، الکتریکی و استفاده از خواص یون‌ها برای اثرگذاری بر جو و سامانه های بارش زا را نام برد.
وی تصریح کرد: فرآیندی که در آن مولکولها و اتمهای طبیعی موجود در اتمسفر غالبا بوسیله برخورد ذرات پرانرژی باردار می گردند را یونیزاسیون جو می گویند و شالوده و نظریه استفاده از انرژی جوی و ایجاد تغییر در جو برای اولین بار در ۱۰۰ سال پیش توسط نابغه ای به نام نیکولا تسلا که مخترع افسانه ای لوازم برقی بوده مطرح گردید.
وی بیان کرد: برخی نیکولا تسلا را پدر سلاح‌هایی انرژی هدایت شده می نامند. همچنین اولین بار او نظریه شگفت انگیز کنترل وضع هوا از طریق امواج با فرکانس‌های بسیار پایین و یا امواج Elf را مطرح نمود.
 
به گفته وی در اواخر دهه ۱۹۵۰ دکتر برنارد وونیگوت پس از اختراع تصعید یدید نقره در سال ۱۹۴۸ که به‌منظور باروری ابر مورد استفاده قرار گرفت و امروزه پس از ۷۰ سال هنوز هم کاربرد دارد، پیشگام فن‌آوری یونیزاسیون با انجام آزمایشاتی بود که در آن از اثرات کورونای تک‌قطبی با یک منبع تغذیه جریان مستقیم ولتاژ بالا برای تولید یون در سیم‌های بلند و نازک استفاده می‌شد و توانست حضور یون‌ها را در ۱۰ مایلی (افقی) ایستگاه یونیزاسیون را آشکار نماید.
وی افزود: وونیگوت سعی کرد اثرات احتمالی یونیزاسیون مصنوعی بر تعدیل وضع هوا را بررسی نماید، اما به دلیل کمبود تجهیزات نوین وی نتوانست اثرات قابل توجهی را اندازه‌گیری کند. همچنین بر اساس پژوهش‌های فیزیکی اخیر و کوشش پیشین وونیگوت، سعی شده است مشاهده شود که چگونه یون‌های مصنوعی تولید شده به کمک اثرات کورونای جریان مستقیم می‌تواند مشابه اثرات یونیزاسیون تابش کیهانی (و با تفاوت‌هایی مانند اینکه ممکن است یون‌های کورونای مصنوعی موثرتر از یون‌های تابش کیهانی باشند) عمل کنند.
مهندس گلکار اذعان داشت: مطالعات علمی تینسلی و یو، ۲۰۰۲، پله و همکاران، ۲۰۰۴، اوسوسکین و همکاران، ۲۰۰۶ بیشترین اثر یونیزاسیون جوی بر افزایش ابرهای ارتفاع پایین بوده و تاثیر منفی در ابرناکی ابرهای ارتفاع بالا دارد.
وی عنوان کرد: فرایند فیزیکی مرتبط با یونیزاسیون منجر به بارش سبب باردار نمودن هواویزهای جوی به شعاع حدود ۳ نانومتر، رشد ذرات در اثر حرکات قائم و آمیختگی جوی، رسیدن به شعاع بهینه ۱۰۰ نانومتر (نقش هسته های میعان) و میعان و رشد قطرات آب،‌ تشدید حرکات بالاسو،‌خنکتر شدن جو ایجاد چگالش و بارش می‌شوند.
به گفته وی آزمایشگاه هارپ در فاز سوم توانسته است با انرژی فوق العاده‌ای در حد ۳۶۰۰کیلو وات به لایه یونوسفر ارسال کند. وی عنوان کرد: انرژی اورگون شبه علم است و در حال حاضر به طور علمی به اثبات نرسیده است و لیزر نیز در جهان در مراحل اولیه است و طبق گزارشات تشکیل هسته های میعات در این روش در حد ۵ دقیقه طول میکشد. همچنین توپ صوتی نیز در جهت تگرگ زدایی هنوز مورد تایید قرار نگرفته است.
به گفته مهندس گلکار از نظر سازمان جهانی هواشناسی تنها روشهای کلاسیک مورد تایید است و سایر روشها در حد آزمایشگاه هستند. وی پیشنهاد کرد که روشهای مذکور در آزمایشگاه و در عمل با همکاری دانشگاهیان انجام شود تا از دیگر کشورهای پیشرو در این صنعت عقب نمانیم.
 
هدررفت ۶۰ درصد آب در بخش کشاورزی
دکتر حسین ملکی نژاد عضو هیأت علمی دانشگاه یزد (عضو کانون تفکر آب)، با ذکر این نکته که ۹۷/۵ درصد منابع آبی شور هستند، عنوان کرد که از ۲/۵ درصد آب شیرین باقی مانده نیز ۶۸ درصد یخ های قطبی، ۳۰ درصد منابع آب زیرزمینی و یک درصد هم سایر منابع هستند.
وی ۱/۴ میلیارد کیلومتر مکعب آب شور اقیانوسها و ۵۰۰ هزار کیلومتر مکعب چرخش آب و سیکل هیدرولوژی را حجم آب موجود دانست و عنوان کرد که ۱۰۰ میلیارد متر مکعب آب تجدید پذیر در کل ایران و ۴۰۰ کیلومتر مکعب بارش جوی در ایران موجود است و با توجه به شاخص های کم آبی نظیر سرانه منابع آب تجدید پذیر در سطح یک حوزه که به ازای هر نفر ۱۶۰۰ متر مکعب آب به طور متوسط در ایران و در استان یزد ۸۰۰ مترمکعب به ازای هر نفر موجود است (زیر ۱۷۰۰ متر مکعب محدوده تنش آبی و زیر ۱۰۰۰ متر مکعب محدوده بحران آب) است.
به گفته وی، در شاخص های دیگری نظیر درصد برداشت از آبهای تجدید پذیر، که در شرایط فعلی با توجه به افت سفره های آب زیرزمینی، بیش از صد درصد آب برداشت می شود با بحران جدی آب رو به رو هستیم (طبق اعلام سازمان ملل برداشت بیش از ۴۰ درصد بحران آب تلقی می‌شود.
وی در معرفی دیگر شاخص ها، درصد برداشت آینده و شاخص فقر آینده که دارای ۵ مولفه مقدار کمی آب، دسترسی به منابع آب، ظرفیت جامعه برای استفاده درست از منابع آبی، تولید ناخالص ملی و اندازه گیری ضریب جینی است را نام برد.
وی تصریح کرد که به طور متوسط در قاره آسیا ۸۵ درصد آب در کشاورزی صرف می‌شود که ایران در حدود متوسط آسیا قرار دارد و در ایران هشت درصد منابع آب صرف شرب و بهداشت می شود که متوسط جهانی نیز به همین اندازه است.
به گفته دکتر ملکی نژاد، راندمان آب در بخش کشاورزی حدود ۴۰ درصد است که ۱۲۰ هزار هکتار سطح زیر کشت در استان یزد وجود دارد که ۷۴ هزار هکتار باغ و حدود ۴۸ هزار هکتار اراضی باغی وجود دارد.
وی در ادامه افزود: در حدود ۵ هزار هکتار از اراضی صرف تولید سبزیجات و صیفی جات میشود که در مجموع ۴ درصد از منابع آبی صرف این کشتها میشود، اما پسته که محصولی مقاوم در برابر کم آبیست، بازای تولید هر کیلو پسته در شرایط کلی و از ابتدای کاشت حدود ۱۴ هزار متر مکعب آب مصرف میشود اما از محصولات استراتژیک است و ناچار به تولید پسته هستیم.
وی مدیریت تقاضا، الگوی مناسب کشت، اصلاح روشهای آبیاری (تبدیل آبیاری کرتی به نواری) و کنترل میزان مصرف آب و نوع کشت کشاورزان را در کاهش مصرف آب تاثیرگذار دانست.
وی محصولات صیفی و سبزیجات را علاوه بر اشتغال زایی در تامین نیازهای اکولوژیکی موثر دانست و تاکید بر عدم حذف این نوع محصولات داشت.
صنایع پرآبخواه یا نخاله گاه معدنی؟
دکتر محمد مهدی جوادیان زاده مدیرعامل شرکت آب منطقه ای یزد (عضو کانون تفکر آب) تصریح کرد که در حال حاضر از ۱۰۰ درصد منابع آب تجدیدپذیر و ۳۰ درصد منابع آب تجدید ناپذیر استفاده می شود و همین امر سبب پایین آمدن سطح سفره های آب زیرزمینی شده است.
وی توسعه صنایع، کاهش خام فروشی و ایجاد اشتغال را سبب مصرف بیشتر آب دانست و عنوان کرد که در طرح آمایش سرزمین بایستی مشخص شود که یزد با داشتن ۲ میلیارد تن ذخایر معدنی نخاله گاه معدنی می شود یا با توسعه صنایع پرآبخواه منابع آبی رو به نابودی می رود؟
وی با مقایسه شهرهایی نظیر فولاد شهر و زرین شهر با شهرستانهای تاریخی نظیر بافق و بهاباد افزود: شهرهای استان تبدیل به نخاله گاه صنعتی میشود و در مقابل شهرهای استانهایی با صنایع فولاد و داشتن ارزش افزوده بالا رونق میگیرد.
وی بیان کرد که در زمینه آب گفتمان مشترک در بین مسئولان ایجاد نشده است و بایستی مشارکت در این زمینه در بین مردم و مسئولین افزایش یابد.
وی با اشاره به سرانه مصرف آب در کشورهایی نظیر عربستان با ۷۸ مترمکعب درسال، قطر۲۶ مترمکعب در سال و امارات ۱۷ مترمکعب درسال، سرانه مصرف آب هر شهروند در ایران را ۸۰۰ متر مکعب درسال اعلام کرد که از نظر وی نشان دهنده نداشتن برنامه درست است.
دکتر جوادیان زاده اعلام کرد که ایران رتبه پنجم در سطح زیر کشت را دارد ولی از نظر تولید محصولات کشاورزی رتبه ۳۰ را داراست که نکته قابل تاملی است.
وی با اشاره به همکاری خوب با سازمان جهاد کشاورزی استان عنوان کرد که در برنامه سازگاری با کم آبی مقرر شده است ۵۰ درصد در بخش کشاورزی طی پنج سال مصرف آب کاهش یابد. همچنین با همکاری با آب و فاضلاب نیز قرار شده که ۲۰ درصد کاهش مصرف ایجاد شود. وی بیان کرد که با صنعت گفتمان مشترکی ایجاد نشده است و این بخش به آب کمتر توجهی را دارد.
 
چند وجهی بودن مسئله آب
علی اکبر قیومی مدیر فناوری پارک علم وفناوری یزد (عضو کانون تفکر آب) نیز اذعان داشت که تصمیم گیری در حول محور آب از مصرف مردم تا مسئولان متاثر از الگوهای ذهنی، ارزشها، آداب، اعتقادات، دانش و فشارها برای گرفتن تصمیم است.
وی عنوان کرد: آب مسئله ای چند وجهی است و باید در تصمیم گیری به همه جنبه ها توجه نمود .همچنین بایستی از گرفتن تصمیمات ساده مانند گذشته دوری کرد. وی اعلام کرد بهره وری آب در کشاورزی در سال ۱۳۹۲ نسبت به سال ۱۳۸۴ کاهش یافته است.
قیومی تصریح کرد که در مسئله حکمرانی آب، رسانه ها نقش مهمی دارند و در مدل حکمرانی، عناصر حاکمیتی در یک مثلث در کنار مردم و بخش خصوصی قرار گیرند.
به گفته وی بیشترین دلیل بحران آب، مدیران سیاست زده در بخش آب هستند که در وضعیت فعلی گفتگو در موضع آب بهترین راه حل است.
وی با اشاره به جلسات مشترک کانون تفکر آب با مسئولان جهاد کشاورزی که سبب تعامل و همکاری نهادها شده است تقدیر کرد و از دولت خواست تا مشارکت افکار و نهادهای مدنی را در تصمیم گیریها لحاظ کنند.
در این نشست اعضای هیأت علمی و دانشجویان دانشگاه یزد، مدیران و کارشناسان شرکت آب منطقه ای و شرکت برق منطقه ای و علاقه مندان به حوزه آب حضور داشتند.