لینک های ضروری
  بازدید : 515
تاریخ انتشار : 16 شهريور
در سی و یکمین نشست کانون تفکر سلامت اجتماعی دانشگاه یزد:
یزد؛ سومین استان مهاجرپذیر کشور
یزد؛ سومین استان مهاجرپذیر کشور
در سی و یکمین نشست کانون تفکر سلامت اجتماعی دانشگاه یزد که روز پنج‌شنبه 14 شهریور ماه 1398 با حضور دبیر و سایر اعضای کانون تفکر در پردیس آزادی برگزار شد، مبانی مفهومی و نظری مهاجرت مورد بررسی قرار گرفت.
به گزارش دریافتی از دبیرخانه کانون‌های تفکر در ابتدای نشست دکتر حسین افراسیابی دبیر کانون، دستور کارجلسه را مرور مبانی مفهومی و نظری مهاجرت اعلام کرد.

آرزوی رفاه بیشتر، انگیزه اصلی انسانها برای مهاجرت

در ابتدای جلسه دکتر ملیحه مندگاری عضو هیئت علمی دانشگاه یزد مهاجرت را یکی از فرآیندهای مهم جمعیت شناختی عنوان کرد که سابقه ای کهن در تاریخ زندگی بشر دارد و افزود: امروزه حمل و نقل سریع و نسبتاً ارزان زمینی و هوایی، به مهاجرت ابعادی تازه بخشیده است.

وی تصریح کرد: در جمعیت شناسی نه تنها حجم و چگونگی مهاجرتها از کشوری به کشور دیگر از اهمیت زیادی برخوردار است، بلکه حرکات و جابجایی جمعیت در داخل یک کشور نیز میتواند موجب عمران و آبادانی یا رکود و عقب ماندگی شود؛ از اینرو مهاجرت، مهمترین عامل خارجی تغییر حجم و ساختار به حساب می آید

وی آثار مثبت مهاجرت را راه حلی برای بحران های جمعیتی، هدایت اضافه جمعیت به نقطه ای خارج از آن، ورود نیروهای کار اضافی و بیکار به سرزمینهای نیازمند، تعادل بخشی به ساختار جمعیتی، تعادل ارزی با جذب دستمزد نیروهای کار خارج از کشور، جذب سرمایه و انتقال فناوری و آثار منفی مهاجرت را عدم تعادل اقتصاری در مبدأ، کمبود نیروی کار در مبدا، ایجاد مسایل پیچیده سیاسی و اجتماعی در بین کشورها و تجمع جمعیت در شهرهای بزرگ در مهاجرت داخلی اعلام کرد.

وی آمار و اطلاعات محدود در مورد مهاجرت به ویژه مهاجرتهای بین المللی را ضعف در تحلیل ابعاد مهاجرت برشمرد.

دکتر مندگاری مهاجرت را شکلی از تحرک جغرافیایی یا مکانی تعریف کرد که میان دو  واحد جغرافیایی صورت میگیرد که این تحرک جغرافیایی، تغییر اقامتگاه از مبدأ یا محل حرکت به مقصد یا محل ورود است.
به گفته وی در تحلیل مهاجرت همواره باید به سه نکته دائمی یا طولانی بودن مدت اقامت در محل جدید، وجود فاصله مکانی بین دو محل و وجود فاصله زمانی و زمان انجام مهاجرت توجه نمود.
وی عنوان کرد: تعریف مهاجرت به دلیل اهمیت فاصله بین دو منطقه و طول مدت اقامت در مقصد همواره با مشکلاتی رو به رو بوده است که در این راستا سازمان ملل  سعی کرده است با ارجاع به مهاجران طولانی مدت (قصد اقامت در محل جدید برای بیش از 12 ماه) و مهاجران کوتاه مدت (کمتر از 12 ماه) به این عدم هماهنگی ها سروسامان دهد. اما به علت اینکه مردم میتوانند نیات خود ر ا عوض کنند، مشکلات تعریف همچنان پابرجا می ماند.

وی اظهار داشت که به طور کلی مهاجرت عبارت است از: تغییر دائم یا موقت (بیشتر از یکسال) در محل سکونت معمول فرد و اقامت در یک محل متفاوت و جدید.

وی انواع مهاجرت را از لحاظ مهاجرت داخلی و خارجی؛ مهاجرت اختیاری و اجباری؛ مهاجرت از لحاظ زمان، دائمی یا موقتی؛ فردی یا توده ای و ... دسته بندی کرد. وی افزود: مهاجرتها ممکن است علل مذهبی، سیاسی و اقتصادی داشته باشد. ولی در حال حاضر آرزوی رفاه بیشتر، انگیزه اصلی انسانها برای مهاجرت است. همچنین جاذبه شهرهای بزرگ و امید به کسب درآمد بیشتر
در صنایع شهری، وجود بیکا ی در روستاها، ازدیاد جمعیت و جستجوی سرزمین های تازه از جمله انگیزه های اصلی مهاجرت هستند.

دکتر مندگاری جستجوی کار، جستجوی کار بهتر، انتقال شغلی، تحصیل و پایان تحصیل را از علل مهاجرت در سرشماریها عنوان کرد.

به گفته وی برای جمع آو ی اطلاعات لازم در مورد مهاجرتهای داخلی در سرشماریها از محل تولد، محل اقامت قبلی، طول مدت اقامت و محل سکونت در تاریخ مشخصی قبل از سرشماری پرسش میشود.

بررسی نظریه های حوزه مهاجرت

دکتر مندگاری تصریح کرد: مهاجرت دارای جنبه های مختلف جمعیت شناسی، اقتصادی و اجتماعی است و نظریات متفاوتی نیز در این زمینه وجود دارد.

وی ادامه داد: برای نخستین بار سال 1855، راونشتاین برمبنای مشاهدات مهاجرت داخلی در انگلستان به تبیین پدیده مهاجرت پرداخت و عواملی نظیر فاصله، مرحله ای بودن مهاجرت، جریان و ضد جریان، دافعه و جاذبه، ارتباطات و مهاجرت، برتری انگیزه های اقتصادی در مهاجرت و فزونی شمار زنان در مهاجرت با مسافت کوتاه را از جمله مسائل مهم در مهاجرت عنوان کرد.

وی یکی از دیدگاههای اقتصادی در زمینه مهاجرت را نظریه تودارو عنوان کرد که در این نظریه میزان مهاجرت براساس تابعی از دو متغیر اختلاف درآمد میان شهر و روستا و احتمال کاریابی در مناطق شهری تعیین میشود و واکنشی نسبت به تفاوت درآمد مورد انتظار تا درآمد واقعی در شهر و روستا است

وی نظریه شبکه را یکی از نظریه های  اجتماعی حوزه مهاجرت اعلام کرد و افزود: شبکه های مهاجر مجموعه ای از روابط بین شخصی است که از طریق نسبتهای خویشاوندی، دوستی و مبدا مشترک مهاجران را به مهاجرات قبلی در مقصد و به غیر مهاجران در نواحی مبدا پیوند میدهد.

وی ادامه داد: شبکه های مهاجر به وسیله تماس با مهاجران، کاهش هزینه های سفر، کمک به افراد در پیدا کردن شغل و کاهش هزینه زندگی مهاجرت را آسانتر میسازد.
وی  پیامدهای منفی شبکه های مهاجر را فزونی مهاجران تبعی برشمرد که خود تصمیم گیر اصلی جریان مهاجرت نبوده و به دنبال مهاجر اصلی اقدام به مهاجرت می کنند.

دکتر مندگاری براساس سرشماری بین سالهای 1390 تا 1395 مهاجرپذیرترین استانها را به ترتیب تهران، البرز و یزد و مهاجر فرست ترین استانها را خوزستان، لرستان و کرمانشاه اعلام کرد.

ضعف در پایش اطلاعاتی مهاجرین

دکتر افراسیابی تصریح کرد: مهاجرت بین رشته ای است و متخصصان در حوزه های اقتصادی، سیاسی، جامعه شناسی و جمعیت شناسی مهاجرت را مورد واکاوی قرار میدهند.

وی تعریف مهاجرت را یکی از مشکلات این حوزه دانست و مهاجرت را نقل مکان از کوچکترین واحد جغرافیایی به روستا یا شهری دیگر که بیشتر از یکسال طول بکشد تعریف کرد. وی  ضعف در پایش اطلاعات مهاجرین درون شهر را چالش برشمرد و پیشنهاد کرد با توجه به اینکه اکثر مهاجرین برای کار به یزد نقل مکان میکنند، صنایع مختلف موظف به ثبت اطلاعات مهاجرین شود.  وی بررسی آمارها و‌روند مهاجرت را حائز اهمیت قلمداد کرد.

دکتر سید محسن موسوی عضو هیئت علمی دانشگاه یزد، ثبت اطلاعات مهاجرین در قالب سامانه تغییر محل نشانی را مهم برشمرد. وی عنوان کرد: در شهرستان میبد با قراردادن ضمانت اجرایی خدمات دهی، بسیاری از مهاجرین اقدام به ثبت تغییر نشانی کردند و از این رو اطلاعات گسترده ای از مهاجرین به دست آمد. به گفته وی در شهرستان میبد با راه اندازی دفتر سلامت کار زیر نظر دادگستری صنایع مختلف موظف شدند تغییر نشانی را در کنار سایر اطلاعات برای نیروهای خود به ثبت برسانند که این امر میتواند در کل استان اشاعه یابد.

به گفته وی علل اکثر مهاجرتهای معکوس ناشی از فشار اقتصادی، سلامت روحی، مسائل پیش آمده برای فرزندان خانواده و غیره است و ربطی به سیاستگذاری ها ندارد.

در ادامه دکتر محمد ترکاشوند عضو هیئت علمی دانشگاه یزد، تصریح کرد: مهاجرت بین سرشماری ها برای سیاستگذاران اهمیت پیدا کرده است. وی ایجاد حس مسئولیت در جامعه به منظور ثبت تغییر نشانی را حائز اهمیت برشمرد.

دکتر مجتبی ملک افضلی عضو هیئت علمی دانشگاه یزد با تاکید بر اینکه در بادی امر، انگیزه غالب مهاجران به یزد را نباید در شاخص های خوب آموزشی یا فرهنگی یا حتی بهداشتی یزد بلکه باید در رفاه و اقتصاد بیشتر جستجو کرد، تبیین هرچه بیشتر نظریه های اقتصادی مهاجرت را در جلسات آتی کانون خواستار شد.

تاثیر شبکه ها در تصمیم افراد به مهاجرت

دکتر افراسیابی شبکه ها را کانال اطلاعاتی و حمایتی برشمرد که سبب افزایش مهاجرت خواهد شد و بر تصمیم گیری به مهاجرت اثر گذار بوده است. به نظر وی فضای مجازی در کنار شبکه ها قرار گرفته و ذهنی مبتنی بر وفاق فرهنگی مهاجرین ایجاد کرده است. وی با اشاره به نقش مهم روانشناسی مهاجرین، افزود: مهاجرین به دو نوع پویا و غیرپویا تقسیم بندی میشوند و هر کدام از این دسته سیاستگذاری متفاوتی میطلبد.

دکتر موسوی مهاجرت معکوس از طریق فضای مجازی که فرد بدون برگشت فیزیکی اقدام به برقراری ارتباط با مبدا میکند را پدیده ای نو در حوزه مهاجرت عنوان کرد. وی تاثیر شبکه ها را تا حدی زیاد دانست که بر شغل مهاجرین از مبدا مشترک اثر گذاشته است، به طوریکه اکثر افرادی که از میبدی به کویت مهاجرت کردند شغل طلافروشی دارند. وی پیشنهاد کرد تحقیقی با روش تحلیل شبکه از مهاجرین یزد صورت گیرد.

دکتر سید رضا جوادیان عضو هیئت علمی دانشگاه یزد بر تاثیر تکنولوژی بر شبکه تاکید کرد. وی تصریح کرد: هرگونه سیاست گذاری و برنامه ریزی در امر مهاجرت بایستی بر مبنای شناسایی شبکه های مهاجرتی باشد.

در ادامه شکوه نیک نظر مدیر موسسه افق روشن فردا، عنوان کرد: شبکه ها میتوانند عاملی بازدارنده بر تصمیم به مهاجرت نیز لحاظ شوند. وی اتخاذ سیاستی که صنایع مختلف امکاناتی نظیر خانه های سازمانی برای مهاجرین در نظر بگیرند را در کاهش اثرات منفی مهاجرت مهم برشمرد.

راحله سادات حسینی کارشناس دبیرخانه کانونهای تفکر، فضای مجازی را سبب گسترش شبکه ها و تشویق افراد به مهاجرت با هدف کسب رفاه بیشتر دانست.