دسترسی سریع
   بازدید : 3486
تاریخ انتشار : 16 خرداد1399
گفتگو با دکتر محمد رضا علمی استادیار گروه محیط زیست دانشگاه:
پیدایش بیماری‌های ناشناخته از عوارض مداخله‌ انسان در محیط زیست است
پیدایش بیماری‌های ناشناخته از عوارض مداخله‌ انسان در محیط زیست است
امسال روز جهانی محیط زیست با عنوان «تنوع زیستی؛ فراخوان اقدام به مقابله با انقراض فزاینده گونه ها و تخریب طبیعت» نامگذاری شده است. امید است با افزایش مشارکت و همراهی همه مردم و آموزش و آگاهی رسانی مستمر انجام این مهم میسر شود.

به همین مناسبت با گذشت نزدیک به ۲۵ سال از تأسیس رشته محیط زیست در دانشگاه یزد با دکتر محمدرضا علمی استادیار گروه محیط زیست دانشگاه یزد که مسؤولیت راه‌اندازی این رشته را در دانشگاه یزد بر عهده داشت به گفتگو نشستیم. دانشگاه یزد در سال 137۴ موفق به اخذ مجوز راه‌اندازی این رشته از دفتر گسترش وزارت علوم، تحقیقات و فناوری شد.


1-همانگونه که آگاهی دارید پنجم ژوئن مصادف با 16 خرداد روز جهانی محیط زیست است . لطفا درباره سابقه این روز توضیح دهید؟
روز جهانی محیط زیست روزی است که از سوی سازمان ملل برای افزایش آگاهی مردم برای نگهداری محیط زیست و تحریک سیاستمداران به گرفتن تصمیماتی برای رویارویی با تخریب محیط زیست و گونه‌های زیستی‌جانوری، به‌عنوان روز محیط زیست انتخاب شده‌است. تاریخچه روز جهانی محیط زیست به سال ۱۹۷۲ یعنی ۴۴ سال پیش بر می‌گردد. در آن سال برای اولین‌بار، سازمان ملل متحد کنفرانسی را با موضوع «انسان و محیط زیست» در شهر استکهلم سوئد برگزار کرد. همزمان با برپایی این کنفرانس، مجمع عمومی سازمان ملل قطعنامه‌ای را تصویب کرد که منجر به تشکیل UNEP (برنامه محیط زیست سازمان ملل) شد. در این ۴۴ سال UNEP در سراسر جهان مراسم ویژه‌ای را به مناسبت این روز برگزار می‌نماید. مراسم این روز می‌تواند به اشکال مختلف باشد مثل راهپیمایی‌های خیابانی، همایش‌های دوچرخه سواری، نمایش، مسابقات نقاشی و مقاله‌نویسی در مدارس، درختکاری، فعالیت‌های مربوط به بازیافت، پاکسازی و…. هدف از برگزاری چنین مراسم‌های جلب توجه عمومی به مسائلی است که محیط زیست را آلوده می‌سازد. هر سال نیز یکی از مسایلی که شدیداً محیط زیست را تهدید می‌کند به عنوان موضوع این روز انتخاب می‌شود. امسال روز جهانی محیط زیست با عنوان «تنوع زیستی؛ فراخوان اقدام به مقابله با انقراض فزاینده گونه ها و تخریب طبیعت» نامگذاری شده است.

2- زمین پاک، خواست همه مردم جهان است، از سویی، انسان بیشترین آلودگی را در محیط زیست ایجاد می‌کند؛ به نظر شما علت چیست ؟
انسان در چند دهه گذشته توسعه های زیادی در کره زمین انجام داده که نتیجه آن آلودگی و تخریب سرزمین بوده است. استفاده بی رویه از سوخت های فسیلی، برداشت بی رویه از منابع آب های سطحی و زیرزمینی، نابودی زستگاهها و رویشگاههای جانوری و گیاهی و انقراض گونه ها، آلودگی منابع آب و خاک و هوا و ... از مشکلات امروز کره زمین است. از اواخر قرن بیستم با توجه به مشکلات عدیده محیط زیستی پیش آمده عزم جهانی برای گاهش آلودگی ها و حفظ محیط زیست در مردم دنیا به وجود آمد ولی به دلیل افزایش دخالت ها در محیط زیست و تفییرات گاه غیرقابل مهار و برگشت، مشکلات محیط زیستی به طور روز افزونی ادامه دارد. تلاش دوستداران محیط زیست بر این است که تا جایی که می شود روند توسعه ناپایدار را کند کرده و کرة زمین را حفاظت نمایند.
انسان در قرن بیستم و بیست ساله قرن 21 برای رفع نیازهای خود دخالت های بی رویه ای در محیط زیست انجام داده است.


3-به غیر از پسماندهای غذایی و ... اخیرا با بحران پسماندهای شیمیایی در حوزه صنعت و فناوری نیز رو به رو هستیم به نظر شما چگونه می توان آسیب های اینگونه پسماندها را به حدِّ اقل رساند ؟
پسماند شیمیایی یا زباله شیمیایی زباله‌ای است که از مواد شیمیایی مضر (عمدتاً تولیدشده توسط کارخانجات بزرگ) به‌جا مانده‌است. زباله های شیمیایی تحت مقررات COSHH در انگلستان، یا قانون آب پاک و قانون حفاظت از منابع و بازیابی در ایالات متحده آمریکا طبقه‌بندی می‌شوند. در ایالات متحده، سازمان حفاظت محیط زیست(مخفف انگلیسی: EPA) و ایمنی شغلی و سلامت(مخفف انگلیسی: OSHA)،همچنین مقامات ایالتی و محلی نیز استفاده از مواد شیمیایی و دفع آن‌را تنظیم می‌کنند. مواد زاید شیمیایی ممکن است به عنوان زباله‌های خطرناک نیز طبقه‌بندی شوند.
راهکار کاهش آسیب اینگونه مواد بر محیط زیست تصفیه مناسب فاضلاب ها و همچنین بازیافت و استفاده مجدد از پساب ها و پسماندها با استفاده از فناوری های جدید است.


4- اصل پنجاهم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، گویای اهمیت حفظ محیط زیست کشور است، آیا آگاهی رسانی لازم و فرهنگ سازی بر اساس قانون اساسی تا کنون انجام شده است ؟
اصل پنجاهم قانون اساسی می‌گوید: در جمهوری اسلامی، حفاظت محیط زیست که نسل امروز و نسل‌های بعد باید در آن حیات اجتماعی رو به رشدی داشته باشند، وظیفه عمومی تلقی می گردد. از این رو فعالیت‌های اقتصادی و غیر آن که با آلودگی محیط زیست یا تخریب غیر قابل جبران آن ملازمه پیدا کند ممنوع است. 
این چند جمله مطالب بسیار مهمی را بیان نموده است که یکی از آن ها بحث حفظ محیط زیست و توسعه پایدار است. اگر به طور دقیق براساس این اصل مهم قانون اساسی کارها انجام شوند مشکلات محیط زیستی به میزان بسیار زیادی کاسته خواهد شد. متاسفانه فرهنگ سازی و آگاهی رسانی خوبی صورت نگرفته است که لازم است سازمان ها و نهادهای دولتی و غیردولتی در اشاعه فرهنگ محیط زیستی و آگاهی رسانی به مردم اقدامات جدی تری انجام دهند.


5- چه پیشنهادی برای گسترش فرهنگ سازی دارید ؟
روش‌های مختلفی برای فرهنگ‌سازی وجود دارد. یکی از مهمترین و اساسی‌ترین آن‌ها آموزش است. آموزشی که از سنین پایین و در مدارس ابتدایی کشور به صورت صحیح انجام شود تا نسل بعدی در مورد مسایل محیط زیستی علم و آگاهی پیدا کنند. 
همچنین صدا و سیما می تواند نقش مهمی در آگاهی رسانی به عموم مردم در این زمینه ایفا نماید. و نیز نهادها و سازمان های مردم نهاد که از دلسوزان و علاقه مندان محیط زیست تشکیل شده اند می توانند نقش سازنده و مهمی در فرهنگ سازی داشته باشند.


6- اخیرا با پدیدة کرونا و تولید پسماندهایی رو به رو هستیم که به محیط زیست ضرر می‌زند نظرتان در این باره چیست ؟
هر از گاهی به دلیل دخالت های روزافزون انسان در محیط زیست بیماری‌های جدیدی در محیط زیست بروز می‌نماید. استفاده از سموم و کودهای شیمیایی، آلودگی‌های هوا و استفاده خوراکی از جانوران و گیاهان وحشی می تواند سبب بروز بیماریهای ناشناخته شود. دستکارهای ژنتیکی و جهش ژنیتکی نیز یکی دیگر از این مشکلات است. بیماریهای جدید مانند کرونا می تواند معضلات زیادی برای انسان و محیط زیست ایجاد نماید که برای پیشگیری از این گونه مشکلات بایستی تا جای ممکن دخالت ها را در محیط زیست کاهش داد.


7- شعار سال 2020 روز جهانی زمین پاک ‌‌«اقدام برای اقلیم است»، درباره این سوال توضیح بیشتری بفرمایید؟
یکی از مهمترین مشکلات امروز کره زمین تغییرات اقلیمی است. تغییر اقلیم به طور مستقیم و غیرمستقیم بر محیط زیست و انسان و آینده او اثر می گذارد. اگر اقدامات عملی و موثری در کاستن از عوامل تغییر اقلیم صورت نگیرد متاسفانه در آینده این مساله نسل های آینده را با مشکلاتی به مراتب بیشتری روبرو می نماید. بنابراین لازم است تا حساسیت مردم جهان را نسبت به این مساله برانگیخت و از آن ها برای همراهی در این زمینه یاری جست.


8- درباره اتحادیه بین المللی حفاظت از محیط زیست (IUCN) و اقدامات جهانی این مؤسسه توضیح دهید. 
اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست که بیشتر با نام اختصاری «آی‌یوسی‌ان» (IUCN) شناخته می‌شود، سازمانی بین‌المللی با هدف حفاظت از منابع طبیعی در سراسر کره زمین است. این شامل جمع‌آوری داده‌ها و تجزیه و تحلیل، بررسی، پروژه‌های درست، حمایت، لابی و آموزش و پرورش است. مأموریت آی‌یوسی‌ان تأثیرگذاری، تشویق، و کمک به جوامع سراسر جهان برای حفظ طبیعت و حصول اطمینان به این که هر گونه استفاده از منابع طبیعی و محیط زیست یک بهره‌گیری عادلانه و پایدار است.
ترغیب‌، تشویق‌ و کمک‌ به‌ جوامع‌ سراسر جهان‌ برای‌ حفظ‌ یکپارچگی‌ و تنوع‌ طبیعت‌ وتضمین‌ هر گونه‌ استفاده‌ معقول‌ و منصفانه‌ از منابع‌ طبیعی‌ و اطمینان‌ از اینکه‌ هر گونه‌ استفاده‌ از این‌ منابع‌ با توجه‌ به‌ ارزشها و ابعاد علمی‌، آموزشی‌، فرهنگی‌، اجتماعی‌، اقتصادی‌ و قانونی‌ از جهت‌ اکولوژیکی‌ پایدار باشد.


9- اتحادیه بین‌المللی حفاظت از محیط زیست و سازمان جهانی محیط زیست چه تفاوت‌ها و اشتراک‌هایی با هم دارند؟ 
*اتحادیه‌ بین‌المللی‌ حفاظت از طبیعت و منابع طبیعی
INTERNATIONAL UNION On CONSERVATION of NATURE AND NATURAL RESOURCES - IUCN1948
تاریخ تشکیل – 1948، تاریخ عضویت ایران – 1974، محل دبیرخانه – گلند، سوییس، مرجع ملی و سازمان مسؤول در ایران – سازمان حفاظت محیط زیست، معاونت محیط زیست طبیعی
*برنامه‌ محیط‌ زیست‌ ملل‌ متحد‌  (UNEP)
UNITED NATIONS ENVIRONMENT PROGRAMME - UNEP 1972
تاریخ تصویب برنامه: 15 دسامبر 1972، محل تصویب – نیویورک، سازمان ملل متحد، محلِّ دبیرخانه – نایروبی، کنیا
مرجع ملّی و دستگاه دولتی مسؤول برنامة مذکور در ایران – سازمان حفاظت محیط زیست، معاونت محیط زیست طبیعی براساس اعلامیه محیط زیست بشر (بیانیة اصولی )که در ژوئن 1972به تصویب کنفرانس جهانی محیط زیست انسان در استهکلم رسیده است، حفظ محیط زیست بشر وتضمین حقوق بشر برای برخورداری از محیط زیست سالم وتشویق وترغیب فعّالیّتهای زیست محیطی در سطوح بین المللی ومنطقه ای وتوسعة قوانین ومعاهدات بین المللی به منظور کنترل آلودگی وتخریب محیط زیست ناشی از فعّالیّتهای بشری از اهداف برنامه است.
IUCN یک سازمان غیردولتی است که بعد از جنگ جهانی دوم به وجود آمد ولی UNEP یکی از بخش های وابسته به سازمان ملل متحد است که بعد از اجلاس زمین و در سال 1974 میلادی تشکیل شد.


10- با توجه به شعار سال جهش تولید نقش تولید درباره منابع طبیعی را چگونه می بینید؟
منابع طبیعی از بخش‌های مختلفی تشکیل شده است. آب و خاک از مهمترین اجزایی منابع طبیعی بوده و نیز نقش اساسی در تولید ایفا می کنند. نکته مهم و اساسی این است که بایستی ضمن تولید و رفع نیازهای اساسی انسان ها، به حفظ این منابع ارزشمند نیز توجه داشت چرا که در صورت از بین رفتن منابع طبیعی دیگر قابل برگشت و جبران نیست. 


11-آیا رشته محیط زیست در دانشگاه از امکانات آزمایشگاهی، کارگاهی، مزرعه و پژوهشکده برخوردار است؟ 
بله رشته محیط زیست دانشگاه یزد در داخل دانشکده منابع طبیعی و کویرشناسی قرار دارد و با توجّه به ماهیّت رشته و دانشکده، آزمایشگاههای مختلفی مانند آزمایشگاه خاک، ژئومورفولوژی، کارتوگرافی، گیاه شناسی و هرباریوم و آلودگی های محیط زیست دارد. همچنین مزرعه و گلخانه های تحقیقاتی و ایستگاه هواشناسی و پژوهشکدة مناطق خشک و بیابانی از دیگر بخش های این دانشکده است.


12- با توجه به اقلیم گرم و خشک و کویری یزد، چه راهکاری برای جذب دانشجویان تخصّصی و برنامه‌ریزی برای آینده اقلیم یزد دارید؟
یزد شهری است که جاذبه های خاصی دارد که تاریخی بودن و اصیل بودن شهر و مردمان آن را می توان نام برد. محیط زیست استان یزد نیز به لحاظ بیابانی بودن و دارا بودن جذابیت های خاص اکوسیستم های مناطق خشک و بیابانی و مناطق کویری، برای بسیاری از مردم جالب توجه است. کسانی که به این رشته می آیند بایستی به معنای واقعی عاشق کار در طبیعت و حفظ ارزش های آن برای نسل های آتی باشند. در 25 سالی که از ایجاد رشته محیط زیست در دانشگاه یزد میگذرد، تعداد بسیار زیادی از دانش‌آموختگان این رشته در سازمان‌ها، شرکت‌ها و دانشگاه‌های سراسر کشور مشغول خدمت شده‌اند.


۱۳- به عنوان سخن پایانی چنانچه توضیح خاصی دارید، لطفا بیان فرمایید.
به عنوان آخرین کلام امیدوارم ارزش های حیاتی محیط زیست به معنای واقعی برای مردم و مسؤولین در کلِّ دنیا روشن شده، متوجه شوند که محیط زیست یک مساله تزیینی نیست، بلکه حفظ حیات در کرة زمین به حفاظت اصولی از منابع طبیعی و محیط زیست وابسته است. آیندة روشن نسل‌های بعدی به چگونگی عملکرد ما در برخورد درست با محیط زیست وابسته است.
امسال روز جهانی محیط زیست با عنوان «تنوع زیستی؛ فراخوان اقدام به مقابله با انقراض فزاینده گونه ها و تخریب طبیعت» نامگذاری شده است. امید است با افزایش مشارکت و همراهی همه مردم و آموزش و آگاهی رسانی مستمر انجام این مهم میسر شود.