دسترسی سریع
   بازدید : 1858
تاریخ انتشار : 28 مرداد1399
رییس پردیس علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه
کوتاهی نسبت به علوم انسانی نقطه زوال یک جامعه است
کوتاهی نسبت به علوم انسانی نقطه زوال یک جامعه است
در ادامه گفتگوهای انجام شده با رؤسای پردیس‌های آموزشی دانشگاه در هفته‌های گذشته، این هفته پای صحبت‌های دکتر محمدرضا نجاریان رییس پردیس علوم انسانی و اجتماعی دانشگاه نشستیم. تخصص استاد در زمینه شعر و ادب پارسی و ابیاتی که متناسب با سؤالات مطرح‌شده بیان می‌کند به فضای مصاحبه، حال و هوای متفاوتی می‌بخشد. وی معتقد است کوتاهی نسبت به علوم انسانی نقطه آغاز زوال یک جامعه است چراکه علوم انسانی برای جامعه جهت‌دهنده و فکرساز است و مقصد یک جامعه را مشخص می‌کند.

مشروح این گفتگو بدین شرح است:
با تبریک انتصاب مجدد شما به ریاست پردیس علوم انسانی و اجتماعی و سپاس از حضور شما در این مصاحبه، به عنوان اولین سؤال، لطفا درباره تاریخچه دانشکده علوم انسانی و اجتماعی توضیح  بفرمایید.
پس از تغییر ساختار دانشگاه در سال 94 به ساختار پردیسی دانشکده‌ها و گروه‌های آموزشی حوزه علوم انسانی در ذیل عنوان پردیس علوم انسانی و اجتماعی شکل یافت. این پردیس شامل 5 دانشکده زبان و ادبیات، علوم اجتماعی، اقتصاد، مدیریت و حسابداری، الهیات، روانشناسی و علوم تربیتی و گروه‌های معارف اسلامی، جغرافیا و حقوق و علوم سیاسی است. اعضای هیأت امنای دانشگاه یزد در نشست اخیر با ایجاد دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ منوط به اخذ مجوز لازم از شورای گسترش آموزش عالی، موافقت کردند.
     آمار اعضای هیأت علمی و دانشجویان پردیس نیز به این شرح است:



به نظر جناب‌عالی، جایگاه علوم انسانی در بین سایر علوم کجاست؟
سعدی بشوی لوح دل از نقش غیر او              علمی که ره به حق ننماید جهالت است
کوتاهی نسبت به علوم انسانی نقطه آغاز زوال یک جامعه است. علوم انسانی برای جامعه جهت‌دهنده و فکرساز است و مقصد یک جامعه را مشخص می‌کند. علومی که عهده‌دار پژوهش و کاوش در احوال درونی و حیات معنوی و اجتماعی و رفتاری آن هستند، علوم انسانی به شمار می‌روند. چنانچه با معیار دانشمندان پیشین سنجیده شود شرافت و فضیلت هر علمی به موضوع آن است. بدیهی است با این معیار علوم انسانی اشرف بر علوم تجربی و ریاضی است و چنانچه با معیارهای دنیای امروز بسنجیم، این همه پیشرفت‌های علمی سرعت و شتاب و رفاه مادی بشر را تأمین کرده اما در برابر آن، پریشانی و آشفتگی روانی را به بار آورده است و چاره آن احیای علوم انسانی به معنای عام و فلسفه و عرفان و ادبیّات به معنای خاص آن است. فاجعه روزگار ما همین رشد غول‌آسای علم و تهی شدن از معنویت و ارزش‌های انسانی است. از این‌رو اریک فروم دانشمند امریکایی از بحران هویّت در جامعه غرب سخن می‌گوید که در آن انسان‌ها در طلب اشیا و ضمن کار با ماشین و ابزارها تبدیل به شیئی شده‌اند و خودِ حقیقی و معنوی آن‌ها به منِ  نفسانی تبدیل شده است. رهایی از خود بیگانگی، بحران هویت، پریشانی و درماندگی بشر جز از راه بازگشت به ارزش‌های انسانی و احیای علوم انسانی میسّر نیست. بشر امروزی شادی و شعف و شوق و امید به زندگی ندارد. علم‌زدگی، هوش را جای خرد و دانش را جای بینش و دانایی قرار داده است. بی‌هویتی، احساس تنهایی و بیهودگی زندگی به دلیل نبودن معنویت و پشتوانه‌های روحی، مرغ باغ ملکوت را در این جهل آباد نادانان پاگیر پریشان احوالی کرده است:
من ملک بودم و فردوس برین جایم بود              آدم آورد در این دیر خراب آبادم
     مهتمرین نقش پنهان و غیرمستقیم علوم انسانی در نهادینه‌سازی مهارت و آموزش تفکر در افراد جامعه و دانشجویان است. نهادینه‌شدن این موضوع به طور قطع بر توسعه‌یافتگی جوامع اثر دارد. با این کار دانشجویان در آینده وارد مشاغل مدیریتی، حقوقی، سیاسی، فرهنگی و غیره می‌شوند و بر این اساس می‌توانند این مهارت را منتقل کنند. در کشور ما گرایش علوم انسانی با توجّه به ظرفیّت‌های فرهنگی، اجتماعی و تاریخی موجود می‌تواند تراز بالایی داشته باشد و کاربرد رشته‌های علوم انسانی جایگاه بسیار اثرگذار و مفیدی در حوزه‌های رونق بازار کار، کیفیّت بالای تحقیقات و حضور در سطح بینالمللی خواهد داشت.

برنامه‌ریزی بلند مدت شما برای تقویت علوم انسانی چیست؟
با الهام از سخنان مقام معظم رهبری مدظله‌العالی تقویت شاخص‌های زیر باید مطمح نظر قرار گیرد:
-‌ در دانشگاه پرورش انسانِ در تراز شهید چمران لازم است.
- تأثیر استاد متعهد روی دانشجو، از تأثیر بقیه عوامل مؤثر در پیشرفت علمی و معنوی و مادی متعلم بیشتر است. بنابراین، حضور بجا و بهنگام، مخلصانه و مجاهدانه. استاد ادبیات، جامعه شناسی، مدیریت، علوم تربیتی و روان‌شناسی، جغرافیا و حقوق و علوم سیاسی گاه می‌تواند با استفاده خوب از یک آیه قرآن  یا یک اشاره به قدرت پروردگار و صنع الهی مؤثرتر از استاد الهیات در دل جوان ظاهر شود.
- یک تحوّل بنیادین در علوم انسانی باید به وجود بیاید. مبنای علوم انسانی غربی، مبنای غیرالهی، مادّی و غیرتوحیدی است که با مبانی اسلامی و دینی سازگار نیست. علوم انسانی نباید وارداتی باشد. لازم است مسائل را از ریشه به اصطلاح غیردینی یا بعضاً ضدّدینی آن‌ها جدا کنیم و به یک منشأ قرآنی، دینی و وَحیانی متّصل کنیم. یکی از مصداق‌های روشن این است که ما رویکرد مصرف‌کنندگیِ علم را تبدیل کنیم به رویکرد تولید علم. در اقتصاد، مدیریّت، فلسفه، جامعه‌شناسی و  روان‌شناسی حرف‌های متعارض و متضاد وجود دارد که ضرورت ایجاب می‌کند آن‌ها را بازبینی کرد. مهندسی فرهنگی و موضوع تحول و نوسازی در نظام آموزشی و علمی کشور اعم از آموزش‌عالی و آموزش و پرورش و نیز تحول در علوم انسانی باید  به دست انسان‌های اهل تعمّق و کسانی که اهلیّت ایجاد راه‌های نو را دارند صورت گیرد  و نه به دست نیمه‌سوادها و آدم‌های ناوارد و مدّعی.
- مبانی علوم انسانی را باید در قرآن کریم جستجو کرد. در این صورت متفکرین و پژوهندگان و صاحب‌نظران در علوم مختلف انسانی می‌توانند بر این پایه و بر این اساس بناهای رفیعی را بنا کنند. به دنبال این اتّفاق مبارک می‌توانند از پیشرفت‌های دیگران، چه غربی‌ چه شرقی، با مبنای قرآنی استفاده هم کنند. 
- با ایجاد محیطی جذاب و شاد و مهیا نمودن زمینه کار و تحقیق برای دانشجویان رشته‌های علوم انسانی به همراه اصلاحات اساسی زیرساخت اجتماعی و امید می‌رود دانشجویان بیش از پیش به این سو گرایش یابند.

در مجموعه شما رشته‌های مدیریت و اقتصاد فعالیت می‌کنند. وجود چنین تخصص‌هایی، به  تنظیم بودجه، صرفه‌جویی و استفاده بهینه از بودجه پردیس کمک می‌کند؟ 
رشته‌‌های اقتصاد و مدیریت از این جهت که سرنوشت یک کشور در زمینه‌های مختلف اجتماعی، علمی، فناوری و صنعتی و نیز رفاه جامعه در گرو چگونگی وضعیت اقتصادی و مدیریتی است، اهمّیّت بسیار دارد. البته در کشورهای توسعه یافته در میان رشته‌های دانشگاهی این نوع تخصص در قیاس با سایر علوم بالاتر ارزیابی  و به آن بیشتر توجه می‌شود. در کشور ما متأسفانه با این که همگان به اهمّیّت این رشته اذعان دارند ولی در عمل بهای لازم به آن داده نشده است. مشکل از این جهت است که تحلیل این نوع موضوعات مستلزم بررسی و تعامل‌ میان متغیرهای اقتصادی و اجتماعی است، به این دلیل که اقتصاد و مدیریت با سیر قلمروهای اجتماعی ارتباط تنگاتنگ دارد. 


به نظر می‌رسد تعداد زیادی از دانشجویان خارجی دانشگاه، در رشته‌های علوم انسانی تحصیل می‌کنند؛ آیا تعامل فرهنگی بین دانشجویان ایجاد شده است؟ 
جذب دانشجوی خارجی نه‌تنها راهی برای معرفی چهره ایران به جهان و گسترش دپیلماسی است بلکه می‌توان از این طریق فرهنگ ایرانی- اسلامی را نیز در دنیا گسترش داد؛ بنابراین افزایش سطح علمی دانشگاه‌ها در راستای افزایش جذب دانشجو الزامی است. بدیهی است که تمرکز سرمایه‌گذاری‌ها در زمینه‌های علمی در طول دوران تحصیل این دانشجویان به تنهایی کافی به مقصود نبوده سرمایه‌گذاری جدی و سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی هماهنگ در جهت اجرای برنامه‌های ویژه فرهنگی برای این دانشجویان ضروری بوده و این امر آشنایی آن‌ها را با ویژگی‌ها و ظرفیت‌های فوق‌العاده فرهنگ و ارزش‌های ایرانی ـ اسلامی و درک عمیق نظام جمهوری اسلامی و اندیشه امام خمینی (ره) فراهم نموده و در نهایت ظرفیت‌های همکاری این دانشجویان با ایران را پس از فراغت از تحصیل برای آن‌ها آشکار می‌سازد. در ضمن باید توجه داشت که حیطه‌‌های آموزشی، شرایط اجتماعی، فرهنگی جامعه، افسردگی و کمبود امکانات تفریحی، کمبود استراحت و همچنین مسائل مالی ممکن است وضعیت دانشجویان خارجی را در کشور نامساعد کند. بنابراین اگر چه دانشجویان بین‌المللی سختی‌ها و مشکلات بسیاری را تحمل می‌کنند، فراهم‌سازی زیرساخت‌ها در دانشگاه‌ها کمک بسزایی در کاهش این مشکلات خواهد کرد. متاسفانه در این حوزه دانشگاه محدود به جذب دانشجو از کشورهای خاص است که می‌طلبد برنامه‌ریزی‌های لازم برای جذب از سایر کشورها نیز صورت گیرد تا تعاملات گسترده با کشورهای توسعه یافته برقرار شود.

لطفا در باره فعّالیّت‌های پژوهشکده‌های علوم انسانی و اجتماعی توضیح دهید. 
اقدامات صورت گرفته حوزه پژوهشی پردیس علوم انسانی و اجتماعی به طور خاص تحت گروه‌های پژوهشی مطالعات کیفیت زندگی و مطالعات سلامت اجتماعی شامل موارد ذیل بوده است: ارسال بیش از 40 پیشنهاده طرح پژوهشی (پروپوزال) برون‌سازمانی و بیش از 30 طرح پژوهشی مرکز پژوهشی توسعه انسانی طی سال‌های 92 تا 98، همچنین برگزاری کارگاه‌¬ها، همایش‌ها و سخنرانی‌های علمی طی سال 98 (هم‌اندیشی اخلاق حرفه‌ای با محوریت دانشکده پرستاری، هسته تخصصی محرومیت‌زدایی و ...)، بازدید از صنعت، جامعه و شرکت در جلسات سازمان‌ها (شورای شهر یزد، اداره زندان‌های استان یزد، دانشگاه علوم پزشکی شهید صدوقی یزد، سازمان بهزیستی استان یزد و ....)، تفاهم‌نامه‌های عملیاتی‌شده همچون تفاهم‌نامه دفتر تحقیقات کاربردی نیروی انتظامی استان یزد در سال 95، تفاهمنامه اداره کل بهزیستی استان یزد در سال 95 و تفاهم‌نامه پردیس گردشگری هفت اقلیم در سال 96.


در شرایط کرونا همه آحاد جامعه درگیر بودند، چه برنامه یا پیشنهاد و تجربه‌ای برای آگاهی‌بخشی در زمینه رعایت پروتکل‌های بهداشتی و کمک به کاهش همه‌گیری ویروس دارید؟
شیوع ویروس کرونا کاملا آموزش، اقتصاد، سیاست، مسائل اجتماعی و سبک زندگی را در سراسر جهان دگرگون کرده است. با توجه به این که این دوران مراحل سختی از نظر امور اداری و آموزشی بوده و متاسفانه کماکان ادامه دارد، ضروری است از مسؤولان خدوم و کاردان دانشگاه و نیز از استادان و کارکنان فهیم به‌واسطه همراهی سپاسگزاری کرد. پردیس علوم انسانی و اجتماعی جزو اولین مراکزی بود که نسبت به این مساله حساسیت ویژه داشت و به این منظور بر موارد زیر تاکید شد:
1.کرونا به عنوان ویروسی عالمگیر یک موضوع سیاسی نیست  و صرفا یک بیماری است که بشدت تحت تاثیر مراودات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی قرار دارد. 
2. در مبارزه با بیماری کرونا هر اقدامی باید همراه با شناخت بسترهای اجتماعی آن شکل بگیرد.
3. در حال  حاضر بیش از هر چیزی به همدلی و همراهی نیاز داریم.
4. هیچ‌جا امن نیست و یک فرد ناقل به تنهایی می‌تواند منشا انتقال و آلوده‌کردن یک جامعه باشد. بنابراین باید تدابیر محافظتی و مداخلاتی برای همه‌جا لحاظ شود. 
5. مسئول نمودن افراد فقط به شخص معطوف نیست بلکه به کل جامعه مربوط می‌شود این مساله بیشترین تاثیر را بر کنترل بیماری خواهد داشت.
6. بهره‌گیری از دانش و نیروی افراد متخصص و کارآزموده.
7.  استمداد از افراد با نفوذ اجتماعی برای جمع‌آوری کمک‌های مردمی. 
8. انعطاف‌پذیری در برابر خواست اجتماعی، زیرا نگه‌داشتن افراد در خانه‌ها منجر به مشکلات روانی و اجتماعی، تشدید بیماری‌های جسمی غیرقابل پیش‌بینی، مسمومیت‌ها و ... است.
9. ایجاد زمینه برای اعتماد اجتماعی به سیستم بهداشتی و درمانی.
10. بر پایه ایمان، توکل و استمداد از حضرت حق بر این مشکل فائق می‌شویم.


با سپاس فراوان از وقتی که در اختیار روابط عمومی دانشگاه گذاشتید.