دسترسی سریع
   بازدید : 205
تاریخ انتشار : 28 تیر1400
در کانون تفکر آب دانشگاه یزد بررسی شد:
ایستگاه آخر چالش‌های فعال‌سازی معادن مس دره زرشک و علی‌آباد
ایستگاه آخر چالش‌های فعال‌سازی معادن مس دره زرشک و علی‌آباد
نود و دومین نشست کانون تفکر آب دانشگاه یزد با محوریت بررسی چالش‌های پیش روی فعال‌سازی معادن مس علی‌آباد و دره زرشک (استان یزد) به‌ صورت مجازی برگزار شد.

در ابتدای نشست دکتر حسین ملکی‌نژاد، دبیر کانون تفکر آب دانشگاه یزد با اشاره به ضرورت تعیین ابعاد مسئله فعال‌سازی معادن دره زرشک و علی‌آباد، به تشریح دو دیدگاه اصلی موجود در این حوزه پرداخت. 
دکتر ملکی نژاد ضمن تشریح حساسیت منطقه کوهستانی و آسیب‌پذیر محل معادن، تغییرات ناشی از بهره‌برداری معدن را شامل دو نتیجه محتمل: نابودی حیات منطقه یا تخریب قابل جبران دانست که می‌بایست مورد بررسی و جمع‌بندی جهت تصمیم سازی قرار گیرد. 
به گفته وی، با تصور تعلق معادن به کل کشور، آثار تخریب منطقه بیش از همه متوجه ساکنین مجاور معادن بوده که حق حیات و محیط‌زیست منطقه را در بر می‌گیرد.
دکتر سید محمد جواد کلینی عضو هیات علمی گروه مهندسی معدن دانشگاه تربیت مدرس، هرگونه تغییر در طبیعت را موجب دگرگونی محیط دانست که بهره‌برداری معادن نیز از این قاعده مستثنی نبوده و همواره تخریب محیط‌زیست در ابعاد مختلف را به همراه داشته است.
وی منابع طبیعی و معادن را از جمله اموال عمومی مردم یک سرزمین و نه منطقه‌ای خاص معرفی کرد که با برآورد میزان خسارت و جبران آن می‌توان از مزایای این ثروت طبیعی بهره برد.
دکتر کلینی دستیابی به آب از مسیرهای مختلف و بعضاً سخت را به جای حذف بهره‌برداری از معدن دره زرشک پیشنهاد کرد که شامل استفاده از آب‌های ژرف و انتقال آب به مرکز کشور است. 
وی در راستای تصمیم سازی بهره‌برداری از معادن دره زرشک و علی‌آباد، ارائه گزارش‌های کارشناسی چندجانبه به سازمان‌های مدیریتی ذی‌صلاح جهت تصمیم‌گیری نهایی را پیشنهاد کرد.
دکتر محمدحسین معماریان عضو هیئت علمی دانشکده فیزیک دانشگاه یزد، معدن کاری را از جمله فعالیت‌های پر آب خواه دانست که با تغییر اقلیم منطقه همراه خواهد بود.
دکتر معماریان با اشاره به اهمیت مسئله آب در یزد ضرورت بهره‌برداری از معدن دره زرشک با وجود مخاطرات بلا انکار در حوزه آب استان را به چالش کشید و آیندگان را نیز در استفاده از این منابع طبیعی سهیم دانست.
دکتر خدا کرم غریبی عضو هیات علمی بخش استخراج دانشگاه یزد، راه‌اندازی معدن مس دره زرشک را به عنوان یک مسئله سیاسی، اجتماعی و فنی عنوان کرد که با وجود عدم اتحاد نظر شرکت ملی مس و مسئولان سیاسی استان، موضوع در اختیار حکمیت علمی قرارگرفته که می‌بایست اثرگذاری آن بر هیدروژئولوژی منطقه بررسی شود.
محمد جواد حبیبیان مدیر سابق پروژه معادن مس تفت، با اشاره به ضرورت تبدیل سرمایه معادن به ثروت گفت: رفع نگرانی‌ها به جای پاک کردن صورت مسئله و عدم بهره‌برداری از معادن می‌تواند با پرداخت هزینه‌های زیست‌محیطی و تعریف پروژه‌های مشترک علمی به کمک دانشجویان و قشر نخبه پی‌گیری شود. 
وی ضمن تائید مصرف بالای آب در فرآیند معدن کاری افزود: حدود 95 درصد آب مصرفی در بخش فرآوری معادن قابل بازیافت بوده که می‌تواند به واسطه آب شور نیز تأمین شود.
دکتر حمید مهرنهاد عضو هیات علمی دانشکده عمران دانشگاه یزد مجموعه مطالعات میزان بارش، مورفولوژی و خطوط همواران منطقه را سه حوزه قابل توجه در برآیند حساسیت بهره‌برداری از معدن عنوان کرد. 
وی با استناد به گزارش هیدروژئولوژی منطقه دره زرشک میانگین بارش 26 ساله مسیر درگیر معدن از تفت تا دهشیر را این‌گونه شرح داد: تفت با 127.8 میلی‌متر بارندگی، اسلامیه 109.6، بیداخوید 213.3، دامک علی آباد 227.4، دره زرشک 194.3 و دهشیر 97.2 میلی‌متر است که بیشترین بارندگی استان و منابع آب را در بر می‌گیرد. 
وی افزود: میانگین بلندی‌های منطقه حدود  2664 متر از سطح دریا و خط برف منطقه 2600 متر بوده که نشان می‌دهد تمام منطقه اطراف معدن را خط برف تشکیل می‌دهد. 
دکتر مهرنهاد با بررسی زمین‌شناسی ساختاری منطقه از گسل دهشیر و 17 گسل فرعی شاخه‌ای در محدوده معدن سخن گفت که تا فاصله 30 کیلومتری دهشیر ادامه دارد. 
وی همچنین نبود محل دپو باطله معادن را به چالش کشید که می‌تواند کاهش نفوذپذیری خاک نسبت به آب را شامل شده و کاهش سطح آب‌های زیرزمینی را به همراه داشته باشد.
بنیه آبی استان توان چالش جدید ندارد
محمدمهدی جوادیان زاده، مدیرعامل آب منطقه‌ای یزد در راستای فعال‌سازی معادن دره زرشک و علی‌آباد گفت: بنیه آبی استان توان چالش جدیدی را نداشته و تاکنون هیچ راهکار جایگزینی توسط مجموعه مس کشور جهت تأمین آب معدن کاری یا کاهش عوارض حاصل از بهره‌برداری معادن در منطقه ارائه نشده است.
دکتر آرش دالوند عضو هیات‌علمی گروه بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی یزد بهره‌برداری از معادن را تهدیدی برای منابع آبی منطقه دانست و افزود: مصرف منابع آب زیرزمینی، آلودگی‌های پسابی و باطله‌های تولیدشده در کنار آثار مواد منفجره در فرآیند بهره‌برداری معادن بر کیفیت منابع آبی اثرگذار بوده که تنها بخشی از آسیب‌های معدن کاری در منطقه را شامل می‌شود.
به گفته وی، بخش بزرگ دیگری از آسیب‌ها متوجه مطالعات زیست‌محیطی بوده که آلودگی‌های صوتی، لرزش زمین، آلاینده‌های هوا، خاک و آب را نیز در بر می‌گیرد.
دکتر کمال امیدوار عضو هیات علمی بخش برنامه‌ریزی محیطی دانشگاه یزد، تغییر اقلیمی جهان را مغایر با منافع طبیعی یزد خواند که راه‌حل‌هایی همچون انتقال آب به این استان نیز مخاطرات متنوع خود را به همراه دارد. 
دکتر امیدوار همچنین بر حل مسئله کم آبی استان، پیش از بهره‌برداری از معادن و هر صورت مسئله جدید دیگری که چالش آبی استان را به همره دارد تأکید کرد.
حسن بلندیان مدیرعامل اندیشکده صفا، با بیان تجربه تلخ گذشته در تاریخ معادن کشور، ورود جامعه علمی استان به این بخش را گامی مؤثر در به حداقل رساندن تبعات آن دانست.
سید علی شجاع الساداتی فعال محیط‌زیست با بیان تاریخچه فعالیت و کارشناسی معادن دره زرشک و علی‌آباد از فعالیت مجدد این معادن علی‌رغم آسیب‌های زیست‌محیطی و کارشناسی‌های انجام‌شده ناظر بر منع بهره‌برداری آن اظهار نگرانی کرد.

مهم‌ترین محورهای مطرح‌شده در این نشست:
• منابع طبیعی و معادن را از جمله اموال عمومی مردم یک سرزمین است که تبعات آن متوجه محیط‌زیست و بومیان منطقه است.
• تغییر اقلیمی جهان، منابع محدود آبی منطقه، آلودگی‌های پسابی و باطله‌های معدن، نبود سایت دپو باطله، گسل دهشیر و خط برف محل معادن دره زرشک و علی‌آباد از جمله مهم‌ترین چالش‌های موجود است.
• 95 درصد آب مصرفی در بخش فرآوری معادن قابل بازیافت بوده که می‌تواند به واسطه آب شور نیز تأمین شود.

در این نشست، دکتر سعید عطار، دکتر وهاب امیری امرائی، دکتر نصرت‌الله امانیان، دکتر علی‌اکبر جعفری ندوشن، دکتر کاظم کمالی علی‌آباد از اعضای هیات‌علمی دانشگاه یزد، دکتر سمیه سلطانی‌گرد فرامرزی، دکتر ابوالفضل عزیزیان، دکتر احمد فتاحی از اعضای هیات‌علمی دانشگاه اردکان، فرید گلکار مدیر مرکز باروری ابرها، مهندس امیر شریف‌یزدی مدیر مرکز پژوهش‌های خورشیدی یزد، لیلا بنیاد دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه یزد و فاطمه زارع کارشناس پژوهشی دبیرخانه کانون‌های تفکر دانشگاه یزد نیز حضور داشتند.