دسترسی سریع
   بازدید : 353
تاریخ انتشار : 12 آبان1400
در کانون تفکر آب دانشگاه یزد بحث شد:
بررسی انتقال آب از دریای عمان به شرق کشور
بررسی انتقال آب از دریای عمان به شرق کشور
نود و هفتمین نشست کانون تفکر آب دانشگاه یزد با محوریت انتقال بین حوضه‌ای آب؛ چالش‌ها و راهبردها، به ‌صورت مجازی برگزار شد.

در این نشست  دکتر حسین ملکی‌نژاد، دبیر کانون تفکر آب دانشگاه یزد ضمن بیان فعالیت انتقال آب بین حوضه‌ای در استان خراسان از دریای عمان، بهره‌مندی از تجارب این استان در خصوص مدیریت منابع آب را ارزشمند تلقی کرد. به گفته وی نیاز به انتقال آب بین حوضه‌ای انکارناپذیر بوده اما استفاده صحیح از منابع تجدید پذیر از اهمیت بیشتری نسبت به  انتقال آب بین حوضه‌ای برخوردار است.
علیرضا طاهری، قائم مقام شرکت آب منطقه‌ای خراسان رضوی با بیان شرایط جمعیتی و کمبود آب کافی در این استان گفت: عموماً شهرها پیرامون منابع آب شیرین شکل گرفته این در حالی است که مشهد مقدس از این قاعده مستثنا بوده است. به گفته وی اولویت مصرفی استان با استفاده از منابع داخلی یعنی منابع زیرزمینی و آب‌های سطحی بوده درحالی‌که رشد جمعیت و افزایش نیازهای کمی و کیفی در بخش‌های صنعتی، خدمات و کشاورزی موجب استفاده از آب‌های نامتعارف شده است. طاهری در پاسخ به پرسش دکتر کمال امیدوار عضو هیات علمی بخش برنامه‌ریزی محیطی دانشگاه یزد در خصوص روش‌های شیرین سازی آب دریای عمان و تبعات اجتماعی سیاسی و طبیعی انتقال آب بین حوضه‌ای گفت روش‌های متعددی جهت شیرین‌سازی پیشنهاد شده که اصلی‌ترین روش اتخاذ شده روش اسمز معکوس یا روش آرو بوده که شیوه‌ای مرسوم به شمار می‌رود. به عقیده وی بالغ بر ۲ هزار روستا در بخش شرقی کشور به واسطه منابع ناپایدار همچون تانکر آب‌رسانی می‌شوند که شکست تابوی طرح انتقال آب را می‌توان از اصلی‌ترین دستاوردهای مطالعات در این حوزه عنوان کرد. به گفته  طاهری حدود ۵۰% آب مشهد به واسطه ۴۵۰ حلقه چاه تأمین می‌شود که با وجود چاه‌های غیر مجاز تعادل بخشی  در این حوزه  با دشواری مواجه است.
علی عبداللهی مدیر مطالعاتی طرح شیرین سازی و انتقال آب از دریای عمان به سه استان شرقی کشور در این نشست به ارائه‌ای پیرامون تأمین آب شرب، صنعت و کشاورزی کشور از محل آب‌های نامتعارف همچون دریا به عنوان شروعی برای تأمین آب پایدار پرداخت. به بیان وی با شروع مطالعات پیرامون تأمین آب میان مدت و دراز مدت پایدار شهر مشهد در سال ۱۳۹۳ نگرانی‌های تأمین آب با توجه به چالش‌های موجود در شمال شرق کشور افزایش یافت به ‌گونه‌ای که تا سال ۱۴۲۰ حدود  یک میلیارد مترمکعب کمبود آب در تأمین نیاز شرب و صنعت استان‌های شرقی پیش بینی می‌شود. وی افزود: این در حالی است که تأمین آب شرب و صنعت را نمی‌توان به خارج کشور وابسته نمود و باید در نظر داشت که حقابه رودخانه‌های هریرود و هیرمند اهرم فشاری برای اهداف سیاسی شده است. به گفته وی حدود ۵۳.4 درصد شیرین سازی آب‌های جهان در خاورمیانه انجام می‌شود که ایران تنها حدود نیم درصد از این سهم را به خود اختصاص داده است. او افزود: سرانه هر ایرانی از شیرین سازی آب در خاورمیانه تنها ۶ لیتر در روز است در حالی که کشورهای حاشیه خلیج‌فارس حدود ۵۰۰ لیتر در روز را به ازای هر نفر به خود اختصاص دادند.
عبداللهی بحث ورود به مطالعات تأمین آب از دریا را در کمیسیون دائمی رودخانه‌های مرزی و منابع آب مشترک هیات دولت در سال ۱۳۹۲ به منظور اجتناب از وابستگی بیشتر ایران به منابع آب کشورهای همسایه در تأمین آب مورد نیاز بخش‌های شرقی و مرکزی کشور دانست که در همین راستا مطالعات طرح‌های تأمین و انتقال آب از سایر منابع از جمله شیرین سازی و انتقال آب از دریای عمان به مناطق شرقی کشور در دستور کار وزارت نیرو قرار گرفت. وی با استناد به ابلاغیه مطالعات انتقال آب از سواحل چابهار به استان‌های سیستان و بلوچستان خراسان جنوبی و خراسان رضوی گفت: طول مسیر مصوب ۱۵۱۵ کیلومتر و حجم انتقال حدود ۲۸۰ میلیون مترمکعب آب نمک‌زدایی شده جهت تخصیص صنعت در سال ۱۳۹۵ در نظر گرفته شد که نیازمند اخذ مجوزهای گوناگون از واحدهای ذی‌صلاح بوده است. وی در خصوص تخصیص آب بر اساس مجوزهای صادر شده اظهار داشت که ۶۰ میلیون مترمکعب از این آب به واسطه ۱۸۰ خط لوله به خراسان جنوبی، ۱۲۰ میلیون مترمکعب به واسطه ۱۲۰ خط لوله به استان خراسان رضوی و حدود ۱۰۰ میلیون مترمکعب به واسطه ۲۲۰ خط لوله به استان سیستان و بلوچستان اختصاص یافته است. به گفته وی وفاق بین دستگاهی متولی دولتی، نیاز اولیه طرح‌های موجود برای رفع موانع تأمین آب از دریا است که می‌بایست میان وزارت نیرو، وزارت صمت، وزارت جهاد کشاورزی، سازمان حفاظت محیط زیست کشور، سازمان پدافند غیرعامل کشور و استانداری‌های مربوطه انجام شود.
به گفته عبداللهی هزینه آب انتقالی تا مشهد مقدس به ازای هر لیتر حدود ۳ دلار محاسبه شده که به پیشنهاد شرکت آب منطقه‌ای خراسان مبنای هزینه بخش صنعتی نیز همین مقدار بوده و سهم شرب حدود 0.8 دلار محاسبه شده است. بازگشت جمعیت به روستاها که در اثر کمبود آب خالی از سکنه شده‌اند در کنار پایداری امنیت شرق کشور از جمله فواید اجرایی طرح انتقال بین حوضه آب بود که  عبداللهی به آن اشاره کرد و می‌بایست تدابیری جهت تشویق سرمایه گذار برای مشارکت در این امر یافت.  عبداللهی در پاسخ به پرسش دکتر نصرت الله امانیان عضو هیأت علمی دانشگاه یزد مبنی بر فاصله تخلیه شورابه از منبع تأمین کننده آب و حقابه رودخانه هریرود گفت: فاصله آبگیری و تخلیه حدود ۱۵۰۰ متر در عمق ۱۰۰ متر بوده و برای این منظور سواحل چابهار از امتیاز بسیار خوبی برای تخلیه شورا به برخوردار است که شامل عمق گرفتن آب دریا به فاصله کمی از ساحل است. به گفته وی بنابر مطالعات انجام‌شده و مدل‌سازی‌های صورت گرفته انتقال شورابه در چنین فاصله و عمقی نمی‌تواند آسیب‌های زیست محیطی به دریا وارد کند.
دکتر احمد فتاحی عضو هیات علمی دانشکده کشاورزی و منابع طبیعی دانشگاه اردکان با اشاره به تفاوت میان ارزش و قیمت آب اظهار داشت: قیمت آب معادل هزینه تمام شده به شمار می‌رود اما ارزش آب شامل مواردی همچون ارزش ذاتی است که می‌تواند در تهیه الگو برای سرمایه‌گذاری حفاظت از آب یاری‌رسان باشد.
دکتر آرش دالوند عضو هیات‌علمی گروه بهداشت محیط دانشگاه علوم پزشکی یزد ضمن طرح پرسش پیرامون شیوه‌های نوین آبیاری کشاورزی میزان پیشرفت کار در طرح انتقال آب بین حوضه‌ای خراسان رضوی جویا شد.
در ادامه جلسه، دکتر سعید عطار، رئیس دبیرخانه کانون‌های تفکر دانشگاه یزد با اشاره به اینکه مقایسه میزان استفاده عربستان سعودی و امارات از شیرین سازی آب‌های آزاد با ایران، چندان دقیق نیست، ایران را کشوری دارای ذخایر قابل مدیریت آب دانست که بر خلاف آن دو کشور که دارای ظرفیت‌های آبی بسیار پائینی هستند، می‌توان با تغییر رویکردهای کلان در مدیریت آب، نیاز کشور را تأمین کرد. وی، حکمرانی آب را مقوله‌ بسیار پیچیده‌ای دانست و گفت: ذخایر آبی موجود در استان‌ها کم بوده و با افزایش جمعیت، نیاز آبی نیز افزایش می‌یابد که در این وضعیت دو راه پیش روی کشور است: یا انجام اصلاحات ساختاری در بخش‌های کشاورزی و صنعتی که کار بسیار دشواری است یا تأمین آب از طرق دیگر که در میان و بلندمدت، پیامدهای مخربی خواهد داشت.
دکتر عطار با بیان بخش‌هایی از نتایج کتاب «نان و عدالت در ایران عصر قاجار» نوشته استفانی کرونین گفت: این کتاب در مورد شورش‌های نان در دوره قاجار بوده که کرونین نشان می‌دهد آنچه هم باعث شورش و اعتراض بر سر نان می‌شد، نبود نان نبود بلکه عدالت بود آن‌گونه که اگر مردم هر منطقه، بی‌عدالتی می‌دیدند مثلا افزایش غیرطبیعی قیمت‌ها را تجربه کرده و احتکار و بی‌عدالتی را شاهد بودند، شورش‌های نان به طرز چشمگیری افزایش پیدا می‌کرد. وی افزود: اینکه این خط لوله انتقال آب از 1500 کیلومتر مناطق مختلف می‌گذرد و دو استان فقیر با درجه بالایی از تنش آب یعنی سیستان و بلوچستان و خراسان جنوبی، در مسیر خط لوله هستند و قرار نیست به نیازهای آبی مردم محلی پاسخ داده شود، می‌شود احتمال قوی داد که مردم این مناطق، وقتی احساس کنند عدالت آبی، نقض شده، واکنش نشان دهند همچون شورش نان که در واقع شورش عدالت نانی بود، احتمالاً در آینده نیز واکنش‌های امنیتی و سیاسی در مورد عدالت آبی اتفاق خواهد افتاد. وی، اتفاقات مهروموم‌های اخیر در مورد خط انتقال آب بین‌حوزه‌ای میان اصفهان و یزد را شاهد زنده این احساس بی‌عدالتی آبی دانست.
دکتر محمدحسین معماریان، عضو هیات علمی دانشکده فیزیک دانشگاه یزد با اشاره به استفاده و بهره‌برداری از شورآبه به عنوان منابع معدنی مفید به‌جای بازگرداندن آن به دریا از مقایسه بازچرخانی آب با پروژه انتقال بین حوضه‌ای آب طرح پرسش کرد.
دکتر علی‌اصغر سمسار‌یزدی مدیرعامل شرکت مهندسین مشاور تمدن کاریزی، پیچیدگی‌های قانونی را علت گرایش به سمت انتقال آب دانست که نسبت به کارهای مدیریتی در صنعت و کشاورزی ساده‌تر است. وی انتقال آب بدون مدیریت مصرف را نافرجام خواند و گفت: با وجود انتقال آب به یزد در سال‌های گذشته، همچنان نیاز به آب احساس می‌شود.
به عقیده محمدمهدی جوادیان زاده، مدیرعامل آب منطقه‌ای یزد، اصلاح الگوی مصرف و آب‌رسانی دو مسئله ایست که می‌بایست به همراه هم پی گیری شود ضمن آنکه سختی کار میان بخشی بودن آن است.
در این نشست، دکتر کمال امیدوار، دکتر علی‌اکبر جعفری ندوشن، از اعضا هیات‌علمی دانشگاه یزد، دکتر محمدرضا مطلبی زاده عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی یزد، دکتر محمدرضا مطلبی زاده عضو هیات علمی دانشگاه آزاد اسلامی یزد، سعید سلیمی‌صبور کارشناس بازنشسته آب منطقه‌ای یزد، محمدمهدی جوادیان زاده مدیرعامل آب منطقه‌ای یزد، مهدی حجازی رییس گروه آمایش سرزمین سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی یزد،  امیر شریف‌یزدی مدیر مرکز پژوهش‌های خورشیدی یزد، دکتر رضا باقری فهرجی معاون آبخیزداری سازمان منابع طبیعی،  محمدعلی فهیمی نماینده شرکت آب منطقه‌ای یزد، لیلا بنیاد دانشجوی دکتری جامعه‌شناسی دانشگاه یزد و فاطمه زارع کارشناس پژوهشی دبیرخانه کانون‌های تفکر دانشگاه یزد نیز حضور داشتند.