دسترسی سریع
   بازدید : 382
تاریخ انتشار : 27 آبان1400
با محوریت آینده‌پژوهی جهت حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران
هشتمین نشست ایران‌ ما در دانشگاه یزد برگزار شد
هشتمین نشست ایران‌ ما در دانشگاه یزد برگزار شد
هشتمین نشست از سلسله نشست‌های ایران ما فصل سوم حقوق ملت با محوریت آینده پژوهیِ جهت حکمرانی در جمهوری اسلامی ایران و پیامدهای آن بر حقوق ملت عصر روز گذشته از سوی دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ دانشگاه یزد به صورت مجازی برگزار شد.

به گزارش دریافتی از دانشکده حقوق، علوم‌ سیاسی و تاریخ دانشگاه یزد، در ابتدای این نشست دکتر ابراهیم طاهری عضو هیات علمی این دانشکده مطالب خود را در راستای موضوع این نشست در چهار بخش انواع الگوهای حکمرانی، وضعیت حکمرانی در ایران از ابتدای انقلاب تاکنون، روندهای حاکم بر جامعه ایران و پیش بینی آینده حکمرانی در ایران و تاثیر آن بر حقوق ملت بیان کرد.
دکترطاهری در ابتدای سخنان خود انواع الگوهای حکمرانی را بر اساس چهار شاخص یعنی مشارکت، امنیت، رفاه اقتصادی و آزادی به سه الگوی حکمرانی هوشمند، نیمه هوشمند و غیر هوشمند یا خود تضعیف کننده تقسیم بندی کرد و اظهار داشت: الگوی حکمرانی هوشمند دارای تنوع احزاب، امنیت سخت و روانی بوده و  سطح رفاه اقتصادی بالا و همچنین تامین آزادی در سطح بالا را تامین می‌کند.
به گفته وی، کشورهای اروپای غربی و آمریکای شمالی مثال‌های بارزی برای این الگوها هستند و این الگو، یک الگوی خود تقویت کننده است اما الگوی حکمرانی نیمه هوشمند که خود دارای دو حالت است شاخص‌های چهارگانه فوق الذکر را به طور کامل تامین نمی‌کند بلکه به طور مثال امنیت سخت و رفاه اقتصادی را فقط تامین خواهد کرد.
وی افزود: این امور در کشورهای عربستان و قطر تامین شده است. کشور ترکیه و ایران سعی کرده‌اند که نیمه هوشمند باشند و ترکیه حتی به سمت هوشمندی گرایش دارد.
به عقیده وی، الگوی غیر هوشمند الگویی است که حتی امنیت در سطح سخت افزاری را هم نمی‌تواند تامین کند چه رسد به امنیت نرم‌افزاری و آزادی و رفاه. کشورهای یمن و سوریه نمونه‌های این الگوی حکمرانی هستند.
عضو هیات علمی دانشگاه یزد در بخش دوم از مطالب خود به وضعیت شاخص‌های چهارگانه مذکور در ایران از ابتدای انقلاب تاکنون پرداخت و اظهار داشت: به طور کلی می‌توان الگوی نیمه هوشمند را بر آن تطبیق داد یعنی در میانه خود تقویت کنندگی و خودتضعیف‌کنندگی قرار گیرد.
به گفته عضو هیات علمی بخش علوم سیاسی دانشگاه یزد، در حال حاضر در ایران ۱۲ میلیون نفر زیر خط مطلق فقر و ۲۵ تا ۳۰ میلیون نفر زیر خط فقر هستند که این نشان دهنده وضعیت نیمه هوشمند به سمت خود تضعیف کنندگی در حکمرانی ایران است.
وی در بخش سوم سخنان خود با محور آینده‌پژوهی به روندهای حاکم بر جامعه ایران از ابتدای انقلاب تا کنون پرداخت و بیان داشت: در این خصوص ما ۵ روند را شاهدیم. روند غیر هوشمند متمایل به نیمه هوشمندی از سال ۱۳۵۸ تا سال ۱۳۶۸ بوده که به علت دوران جنگ ما حتی در تامین امنیت سخت نیز با مشکل مواجه بوده‌ایم.
وی ادامه داد: روند دوم روند نیمه هوشمند به سوی حکمرانی هوشمند بوده که از سال ۱۳۶۸ تا ۱۳۸۵ قابل بررسی است. در طول این ۱۷ سال امنیت سخت افزاری تامین شده و حرکت به سمت رفاه اقتصادی شکل گرفته و در روابط خارجی گشایش‌هایی حاصل شده است اما شفافیت اقتصادی و حکومت قانون هنوز ضعیف است.
به عقیده وی، در دوره خاتمی میل به سمت حکمرانی هوشمند به خصوص با توجه به جنبش اصلاح طلبی و تقویت جامعه مدنی بوده است.
وی روند سوم را روند بازگشت به نیمه هوشمندی از سال ۱۳۸۵ تا ۱۳۹۲ عنوان کرد که سیاست پوپولیستی با راست ناراضی از وضع موجود نظام بین‌الملل، مجدداً اوج می گیرد. تحریم‌های بین‌المللی به نظام سیاسی فشار می‌آورد و بدین ترتیب حقوق ملت آسیب می‌بیند.
وی روند چهارم را روند گرایش از نیمه هوشمندی به هوشمندی نامید که از سال ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۶ شاهد پذیرش خواسته‌های ایران از سوی نظام بین‌الملل و امضای برجام است. وی افزود: در بعضی از این سال‌ها کاهش تورم به زیر ۱۰ درصد می‌رسد و امنیت روانی نیز تا حدودی تامین می‌شود.
وی از روند پنجم به عنوان روند تضعیف الگوی نیمه هوشمند یادکرد و گفت: از سال ۱۳۹۶ تاکنون نیروی راست ناراضی از وضع موجود نظام بین‌الملل، دوره امنیتی را مجدداً ایجاد کرده است.
سپس این عضو هیات علمی دانشگاه یزد در بخش چهارم سخنان خود به پیش بینی آینده حکمرانی بر اساس روند های گذشته پرداخت و اذعان داشت: ما در حال حرکت به سمت تضعیف الگوی نیمه هوشمندیم و دو سناریو در انتظارمان است.
سناریوی اول اینکه اگر قادر باشیم رابطه‌مان را با نظام بین الملل قاعده‌مند کنیم و به آزادسازی اقتصاد بپردازیم و در نهادهای پولی و مالی بین المللی عضو شویم و همچنین درباره مسایل توسعه و حکمرانی به اجماع داخلی دست یابیم آنگاه می‌توانیم یک مدل حکمرانی شبیه به مدل چینی را دنبال کنیم که به لحاظ اقتصادی موفق و در تامین آزادی‌ها با محدودیت‌هایی همراه است.
اما سناریو دوم این است که اگر ما قادر به قاعده‌مند کردن روابط‌مان با نظام بین‌الملل نباشیم و از این جهت آزادسازی اقتصاد رخ ندهد و نسبت به مسایل توسعه در داخل به اجماع نرسیم، آنگاه حتی امنیت سخت‌افزاری و رفاه جامعه هم تامین نخواهد شد.
وی در پایان چالش اخیر بحران آب اصفهان را نشانه‌ای برای تبدیل شدن مشکلات اجتماعی- اقتصادی کشور به چالش‌های امنیتی ارزیابی کرد.
در ادامه این نشست دکتر احد رضاییان قیه‌باشی مدرس مدعو دانشگاه تهران و پژوهشگر همکار مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور از باب اصول آینده پژوهی مطالبی را جهت تکمیل مباحث دکتر طاهری بیان کرد و گفت: در آینده پژوهی یکی از مفروض‌های ما این است که آینده الزاماً تداوم گذشته نیست.
دکتر رضاییان روندهای آینده پژوهی کشور را دو دسته روند های کمی و کیفی توصیف کرد. وی با بیان اینکه در ابتدا باید مشخص کنیم که حکمرانی یک روند کیفی است یا کمی است؟ و اگر یک روند کمی است باید شاخص‌های تغییر دهنده آن را مشخص کنیم، گفت: در سخنرانی دکتر طاهری سعی شده بود که از طریق شاخص‌های امنیت انسانی روندها به صورت کمی نشان داده شوند اما اکثر اندیشمندان حکمرانی را یک روند کیفی می‌دانند زیرا نمی‌توان مولفه‌های آن را به صورت عدد و رقم بیان کرد.
وی افزود: به طور کلی ما در آینده پژوهی در مورد روندها دو نوع تحلیل تاثیر بر روند و تحلیل تاثیر متقاطع داریم. وی تحلیل تاثیر بر روند را اینگونه تعریف کرد که مجموعه‌ای از روندها  که بر روی یکدیگر اثر می‌گذارند و به روند اصلی جهت می‌دهند. وی اضافه کرد: بنابراین اگر می‌خواهیم از تحلیل تاثیر بر روند استفاده کنیم باید برآیند روندها را مورد سنجش قرار دهیم و با قطعیت بیشتری درباره آینده صحبت کنیم اما اگر به دنبال تحلیل‌های سناریوی هستیم باید پیشران‌های متفاوت را مشخص کرده و نمی توان با قطعیت صحبت کرد زیرا در تحلیل‌های سناریویی با عدم قطعیت مواجه هستیم.
وی بیان داشت: نکته اینجاست که دکتر طاهری از تحلیل روندی استفاده کردند اما در پایان به سناریوهای مختلف و امکان پذیر در قالب چند سناریو مثل حرکت به سمت هوشمندی و یا غیر هوشمندی اشاره کردند و این دو با یکدیگر متفاوت است. به طور کلی می توانیم در این خصوص به چهار نکته زیر تاکید کنیم:
1) آینده الزاماً تداوم گذشته نیست و پیش بینی دقیق آینده غیر ممکن است.
2) حتماً باید آینده را سناریویی دیده شود.
3) در روند آینده‌پژوهی باید اجزای سازنده روند کاملاً مشخص باشند.
4) با ذهنیتی که معطوف به گذشته است نمی‌توان الگوریتم‌های گذشته را بر آینده تطبیق داد.
به گفته پژوهشگر همکار مرکز تحقیقات سیاست علمی کشور، آینده را چهارعامل روندها، رویدادها، اقدامات و تصاویر می سازد. وی با بیان اینکه امروزه ما یک کلان روند تحت عنوان افکار عمومی در ایران داریم، گفت: در واقع شبکه‌های اجتماعی و افکار عمومی در ایران روز به روز مطالبه‌ بیشتری برای شفافیت و پاسخگویی مطرح می کنند بنابراین برای آینده پژوهی حکمرانی در ایران باید به این مولفه نیز توجه کرد.
دکتر محمدرضا رحمتی دانشیار دانشکده حقوق، علوم سیاسی و تاریخ دانشگاه یزد با اشاره به اینکه گذشته چراغ راه آینده است، گفت: بدون علم تاریخ، آینده پژوهی امکان پذیر نیست.
اکبر غفوری عضو هیات علمی دانشگاه یزد نیز در این نشست بر لزوم توجه به مولفه‌های فرهنگی و ارزش‌های انقلاب در بررسی روندهای حکمرانی تاکید کرد و نگاه صرف به آمارهای اقتصادی در پایگاه‌های آماری غربی را ناکافی دانست و اظهار داشت: به لحاظ سیاست خارجی، عنصر عزت و اقتدار ملی در مقابل آمریکا را تعیین کننده است.
در پایان دانشجوی حاضر در این نشست نیز به طرح سوالات خود پرداخت.