کلمه جغرافیا دارای ریشه یونانی (γεωγραφία) است و اولین بار در دوران یونان باستان توسط اراتوستن (194/195 ق.م- 276 ب.م) جغرافیدان یونانی مورد استفاده قرار گرفت. استرابو (۶۴/۶۳ ق.م – ۲۴ ب.م) یکی دیگر از جغرافیدانان یونانی اولین کتاب را تحت عنوان جغرافیا نگاشته است. علیرغم این‌که مطالعات جغرافیایی از دوره یونان باستان متداول شده است، جغرافیا به عنوان یک رشته دانشگاهی و دارای ساختار سازمانی منسجم، محصول فعالیت‌هایی است که در طی قرن‌های نوزدهم و بیستم در کشورهای اروپای غربی انجام گرفت. به‌بیان دیگر، مطالعات جغرافیایی تا قبل از قرن نوزدهم عمدتاً توسط دانشمندان سایر حوزه‌های علمی مانند ریاضیّات، نجوم، زمین‌شناسی و زیست‌شناسی انجام می‌شد.

در نهایت، در سال ۱۸۷۵ میلادی در سوئیس، برای اولین بار سه کرسی استادی جغرافیا در دانشگاه‌ها مورد پذیرش قرار گرفت و جغرافیا برای اولین‌بار به عنوان یک موضوع مطالعاتی مستقل در نظام دانشگاهی به رسمیت شناخته شد. در راستای همین کوشش‌ها بود که اولین انجمن جغرافیایی توسط هلفورد مکیندر (۱۸۶۱ – ۱۹۴۷) در بریتانیا در سال ۱۸۹۳ تأسیس شد. این اقدامات اولین تلاش‌ها برای ورود جغرافیا به نظام آموزشی و دانشگاهی محسوب می‌گردد، اگرچه در قرن نوزدهم، جغرافیا توانسته بود منزلتی را به عنوان یکی از دروس مطالعاتی در دانشگاه های اروپایی کسب کند، اما هم‌چنان به عنوان یک رشته مطالعاتی مستقل مورد پذیرش قرار نگرفته بود.

جغرافیا برای اولین بار توسط جغرافیدان پرنفوذ آمریکایی به نام ویلیام موریس دیویس (۱۸۵۰ - ۱۹۳۴) در سال ۱۹۰۳ به عنوان یک رشته مطالعاتی مستقل با نام جغرافیا در دانشگاه شیکاگو تأسیس نمود. بنابراین سابقه مطالعات جغرافیایی تا یونان باستان قابل ردیابی است، اما در مقیاس جهانی، تقریباً ۱۱۷ سال از زمان تأسیس آن به عنوان یک رشته مستقل دانشگاهی می‌گذرد. براساس پایگاه اطلاعاتی Web of Science، در حال حاضر ۱۰۲ مجله جغرافیایی معتبر از جمله مجله‌های تغییرات محیط جهانی، مسائل جغرافیای انسانی، جغرافیای اقتصادی، پیشرفت در جغرافیای انسانی و برنامه‌ریزی شهری و چشم‌انداز به زبان انگلیسی منتشر می‌شود.

در ایران، جغرافیا ابتدا به همراه رشته تاریخ به عنوان یک گروه مشترک "تاریخ و جغرافیا" در دانشگاه تهران در سال ۱۳۱۳ تدریس می‌شد، سپس در سال ۱۳۴۲، گروه مستقلی به نام گروه جغرافیا در دانشگاه تهران تأسیس و در سال ۱۳۸۰ اولین دانشکده جغرافیا در ایران در دانشگاه تهران تأسیس گردید. براین اساس، در ایران نیز رشته جغرافیا به عنوان یک رشته دانشگاهی، به معنایی که ما امروز از مفهوم دانشگاه استنباط می‌کنیم، دارای سابقه‌ای تقریبا ۸۶ ساله است. براساس پایگاه اطلاعاتی کمیسیون نشریات وزرات علوم، تحقیقات و فناوری در حال حاضر، ۵۳ مجله معتبر علمی پژوهشی از جمله مجله‌های برنامه‌ریزی و آمایش فضا، پژوهش‌های جغرافیای برنامه‌ریزی شهری، پژوهش‌های جغرافیای طبیعی، جغرافیا و برنامه‌ریزی به زبان فارسی در زمینه جغرافیا منتشر می شود.